خراسان جنوبی در انتظار پاییز و زمستانی نرمال چشم به آسمان دوخته
سرزمینی که از تابستانهای خشک و خاکخوردهاش با آفتاب سوزان یاد میشود، حالا با نسیم خنک پاییز و پیشبینی بارشهای نرمال، انتظار قطرههای باران را میکشد. مدیر کل هواشناسی استان، با لحنی آمیخته به دقت علمی و امید، اعلام کرده است که از ۱۵ شهریور تا ۱۵ اسفند سال جاری، بارشها در این استان در حد نرمال خواهند بود. این خبر، نسیم امید را در دل کشاورزان، طبیعتدوستان و ساکنان شهرها میکارد؛ همان کسانی که هر قطره باران برایشان مثل طلاست.
پشت پرده پاییز و زمستان
نخعی، مدیر کل هواشناسی، با اشاره به آمارهای دقیق ایستگاههای هواشناسی گفت: «دما در این بازه زمانی در حد نرمال و یا نیم تا یک درجه فرا نرمال خواهد بود.» این یعنی شبهای خنک و روزهایی که گرمای ملایم خورشید پاییزی، هنوز به زمین لبخند میزند.
میانگین بارش از ابتدای سال زراعی تاکنون در استان 9/70 میلیمتر بوده است. این در حالی است که سال گذشته همین زمان، ۱۲۶ میلیمتر و در بلندمدت 5/123میلیمتر بارش ثبت شده بود؛ یعنی کاهش تقریبی ۴۴ درصد نسبت به سال گذشته و ۴۳ درصد نسبت به بلندمدت. در بیرجند، مرکز استان، از ابتدای سال زراعی تاکنون 6/73 میلیمتر باران باریده که نسبت به سال گذشته نصف شده و نسبت به بلندمدت تقریباً نصف کمتر است.
کمترین بارشها در این مدت به شهرستان طبس با 4/29میلیمتر تعلق دارد و بیشترین بارشها به حاجیآباد زیرکوه با 3/116میلیمتر. این اختلاف در بارشها، نمایانگر تنوع اقلیمی و ریز اقلیمهای متفاوت استان است.
پیشبینی مونسونهای پاییزی
نخعی همچنین گفت که تأثیر بارشهای تابستانی بر شرایط پاییز محسوس است و بارشهای مونسونی از پایان شهریور تا نیمه مهرماه نیز محتمل است. متوسط بارشهای استان در طول فصلها بدین شکل است: زمستان 2/67 میلیمتر، بهار ۳۰ میلیمتر، تابستان نیم میلیمتر و پاییز 9/18میلیمتر.
جلوتر از همسایگان یا عقبتر؟
بر اساس دادههای موجود، استان خراسان جنوبی در سال آبی جاری از ۱۵ شهریور ۱۴۰۳ تا ۱۵ اسفند ۱۴۰۴با کاهش ۴۴ درصدی بارش نسبت به سال گذشته و ۴۳ درصدی نسبت به میانگین بلندمدت مواجه بوده است. در همین دوره، میانگین بارش در استان 9/70میلیمتر گزارش شده است.
در مقایسه، استانهای همجوار مانند خراسان رضوی و شمال خراسان نیز با کاهش بارش مواجه بودهاند. بهطور خاص، در سال آبی جاری، استانهای سیستان و بلوچستان و یزد بیش از ۳۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت بارش داشتهاند. این در حالی است که استانهای اردبیل، اصفهان، ایلام، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، گلستان، مازندران و برخی دیگر از استانها بین ۲ تا ۲۹ درصد افزایش بارش نسبت به نرمال را تجربه کردهاند.
این تفاوتهای بارشی نشاندهنده تنوع اقلیمی و وضعیت منابع آبی در استانهای مختلف است. در حالی که برخی استانها با افزایش بارش مواجه بودهاند، خراسان جنوبی و برخی استانهای همجوار با کاهش بارش و در نتیجه کاهش منابع آبی روبهرو هستند.
اگر خراسان جنوبی را با استانهای همجوار مقایسه کنیم، تصویر جالبی شکل میگیرد. خراسان رضوی و شمال خراسان جنوبی در برخی نقاط کاهش شدید بارش را تجربه میکنند، در حالی که مناطق جنوبی استان ما، با میانگین بالاتر و بارشهای نقطهای متنوع، هنوز میتوانند بخشی از منابع آبی خود را مدیریت کنند. این تنوع بارشی، فرصت و چالش همزمان است: فرصت برای کشاورزی محدود و چالش برای برنامهریزی منابع آبی.
بین ارقام و باران
کاهش ۴۴ درصدی بارش نسبت به سال گذشته، علیرغم پیشبینی بارشهای نرمال پاییز و زمستان، هشداری است برای مسئولان و مردم. مدیریت منابع آبی، استفاده بهینه از آبهای سطحی و زیرزمینی، و برنامهریزی برای کاهش اثرات خشکسالی در سالهای بعد، اجتنابناپذیر به نظر میرسد.
و حالا که باد خنک پاییز از لابهلای درختان عبور میکند و برگها در خیابانها رقصان هستند، خراسان جنوبی چشم به آسمان دوخته است. قطرههای باران شاید فردا بیایند یا هفته بعد، اما هر بارش، نغمهای از امید و زندگی است. زمین آماده است، دلها آمادهاند، و شاید باران، درست وقتی که انتظارش را نداریم، همه جا را خیس و تازه کند.