مطالبات خراسان جنوبی زیرفشار سال ها دیده نشدن / پرونده استان روی میز رئیس جمهور
خراسان جنوبی، سرزمینی با میراث فرهنگی غنی، طبیعت بینظیر و مردمانی مقاوم و وفادار است؛ اما در طول دهههای گذشته همواره قربانی بیعدالتیها و کمتوجهیهای مدیران و سیاستگذاران شده است. این استان، اگرچه توانسته جایگاه خود را در تاریخ و فرهنگ کشور تثبیت کند، اما در شاخصهای توسعه، زیرساختها و امکانات همچنان با استانداردهای مورد انتظار فاصله دارد.
سفر قریبالوقوع دکتر پزشکیان، رئیس جمهور به استان فرصتی مهم برای بازتاب صدای واقعی اقشار مختلف جامعه است؛ صدایی که مشکلات، نگرانیها و توقعات مردم را بازگو میکند و میتواند مسیر تصمیمگیری آینده را جهت دهد.
انتقال آب با سرنوشتی مبهم
یکی از بزرگترین دغدغههای مردم، موضوع انتقال آب است. بر اساس گفتوگوهای کارشناسی و دیدگاههای فعالان محیطزیست، خراسان جنوبی همچنان در وضعیت ابهام و بلاتکلیفی قرار دارد. پروژهای که بخش عمده مسیرش از استان عبور میکند اما به گفته بسیاری از مردم، «سهم مشخص و تضمینشدهای» برای خود استان در نظر گرفته نشده است. نگرانیها زمانی جدیتر میشود که منابع آبی خراسان جنوبی در حال افت شدید است و اگر روند فعلی ادامه یابد، این سرزمین با بحرانهای سنگین کمآبی و خشکسالی روبهرو خواهد شد. کارشناسان هشدار میدهند: اگر اصل شفافیت و عدالت در مدیریت منابع آب رعایت نشود، خراسان جنوبی در آیندهای نهچندان دور با چالشهای جدی برای تأمین آب شرب و حفظ جمعیت مواجه میشود. بر اساس آخرین اطلاعات شرکت آب منطقهای استان، طرح انتقال آب از دریای عمان سه بخش اصلی دارد: آبگیر، تأسیسات آبشیرینکن و خط انتقال ۱۳۴۲ کیلومتری که از چابهار آغاز میشود و پس از عبور از سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی به مشهد میرسد. مدیرعامل آب منطقهای خراسان جنوبی با اشاره به اهمیت طرح گفت: «تاکنون این پروژه در سطح ملی ۱۸/۴ درصد پیشرفت داشته و پیشرفت اجرای آن در سیستان و بلوچستان به ۳۲/۷ درصد رسیده است. با اتمام این بخش، لولهگذاری بهسمت خراسان جنوبی ادامه پیدا میکند.» وی افزود: «در استان ما هنوز لولهگذاری آغاز نشده، اما مسیرسازی با پیشرفت ۷۷ درصدی در حال انجام است.» به گفته او از مجموع ۱۳۴۲ کیلومتر مسیر انتقال، تاکنون ۱۴۳ کیلومتر لولهگذاری از چابهار تا زاهدان انجام شده است و طول مسیر سیستان و بلوچستان حدود ۵۵۳ کیلومتر خواهد بود که پس از تکمیل، وارد خراسان جنوبی میشود.
نیمقرن انتظار برای راهآهن
در حوزه حملونقل ریلی، خراسان جنوبی حدود ۵ دهه است چشمانتظار راهآهن است. وعدههای بلند و رنگارنگ سالهای گذشته هنوز به عمل نرسیده و پروژه همچنان در مراحل ابتدایی باقی مانده است. مردم و جامعه دانشگاهی نگراناند که اولویت دولتها بیشتر بر مسیرهای دیگر _ از جمله راهآهن چابهار و مرزهای شرقی _ متمرکز بوده و استان ما تنها «یک حلقه فرعی» در نظر گرفته شده است. در حالی که مسئولان از حمایتهای ملی سخن میگویند، اما در عمل اعتبارات تخصیصیافته و سرعت اجرا رضایتبخش نیست. به گفته مجری طرح ملی راهآهن در برنامه زنده «میز اقتصاد»، پروژه راهآهن بیرجند_یونسی به طول ۲۷۰ کیلومتر که در نیمه دوم ۱۴۰۲ آغاز شده، تاکنون ۳۴ درصد پیشرفت فیزیکی در بخش زیرسازی دارد. وی اعلام کرد: «اگر منابع طبق تعهدات تأمین شود، روسازی این مسیر در یک دوره ۴ ساله به اتمام میرسد.» همچنین تاکنون ۳/۵ همت در پروژه «زاهدان_زابل_بیرجند_مشهد» هزینه شده است.
خونهای جاری در جاده ها
سالهاست ضعف جادهها در خراسان جنوبی سلامت رانندگان و مسافران را تهدید میکند. مسیرهایی که با کمتوجهی، دوباندهنشدن، نواقص ایمنی و نقاط حادثهخیز، روزانه جان میگیرند و بار غم بر دوش خانوادهها میگذارند. اگر تنها بخشی از هزینههای دیههای پرداختی در سوانح جادهای صرف اصلاح مسیرها میشد، امروز ایمنی تردد در استان چهره دیگری داشت. مردم مطالبه جدی دارند: بهسازی سریع، دوباندهسازی، اصلاح نقاط بحرانی و بهبود استانداردهای ایمنی. در حوزه وفاداری به نظام، مردم و جامعه دانشگاهی خراسان جنوبی از نمونههای شاخص کشورند؛ اما در حوزه مدیریت، توسعه زیرساختها و رسیدگی به نیازهای واقعی استان، خراسان جنوبی در رتبههای پایینی قرار گرفته است. این شکاف نشان میدهد وفاداری مردم باید در سیاستگذاریها، اعتبارات و اجرای پروژهها نیز دیده شود.
بیرجند و قاین بی بهره از امتیاز
مناطق محروم
مردم بیرجند و قاین بارها گفتهاند که وضعیت این شهرها هنوز در معیارهای مناطق محروم قرار میگیرد؛ اما در تقسیمبندیهای دولتی چنین جایگاهی برای آنها تعریف نشده است.
مشکلات شهری، کمبود زیرساختها، بیکاری و نبود پروژههای توسعهای، نگرانیها را افزایش داده است. مردم انتظار دارند دولت اعتبارات ویژهتری به این دو شهر اختصاص دهد تا موتور توسعه آنها روشن بماند. یکی از مهمترین چالشهای خراسان جنوبی، تخصیص اعتبارات ملی است. این استان معمولاً در رتبههای آخر کشور قرار دارد و همین موضوع مانع تحقق بسیاری از پروژههای بزرگ شده است. اگرچه مسئولان استانی تلاش میکنند، اما بدون نگاه ملی و افزایش سهم استان از اعتبارات عمومی، پروژههای نیمهتمام همچنان نیمهتمام خواهند ماند. در حوزه ساختوسازهای مسکن ملی، مردم خواستار توجه بیشتر به ساخت مسکن ویلایی هستند. آنان تأکید دارند که توسعه شهری باید هم از نظر فنی ایمن باشد و هم حس رفاه، امنیت و پیشرفت را برای شهروندان ایجاد کند.
حملونقل هوایی؛ ضعف یا فرصت؟
وضعیت خطوط هوایی استان هنوز مطلوب نیست. کمبود پروازها، نبود برنامه توسعهای و محدودیت مسیرها باعث نارضایتی مردم شده است. در حالی که توسعه حملونقل هوایی میتواند بهشدت به رشد گردشگری، ارتباطات و اقتصاد استان کمک کند، این حوزه نیازمند توجه جدی سیاستگذاران است.
چشمانداز آینده
مردم و دانشگاهیان خراسان جنوبی همواره وفادار به نظام و انقلاب بودهاند؛ اما انتظار دارند این وفاداری در عمل پاسخ داده شود. توسعه زیرساختها، اشتغال پایدار، توجه به مناطق محروم، اصلاح سیاستگذاریها و حمایتهای جدی، مسیری است که میتواند این سرزمین کهن را به آیندهای روشن برساند. سفر مهم رئیسجمهور فرصتی طلایی است تا صدای حقیقتگوی مردم شنیده شود. با همافزایی و برنامهریزی، آیندهای تابناک و پرافتخار در انتظار خراسان جنوبی خواهد بود.