گره های رونق قالیبافی در خراسان جنوبی
فرش دستباف خراسان جنوبی قدمت طولانی دارد به طوری که برند قهستان و مود آن آوازه جهانی پیدا کرده و مورد پسند جهانیان چه از نظر کیفیت و چه از نظر زیبایی قرار گرفته است.
بافت فرش در خراسان جنوبی هر چند این روزها حال خوشی ندارد و در این اوضاع نابه سامان اقتصادی و دل و دماغی برای بافنده در راستای تلاش پشت دارهای قالی نگذاشته اما بازهم این استان خشک که تجربه ۲۰ ساله در خشکسالی دارد چاره‌ای جز این کار را برای بافنده استان نمی‌گذارد که هر روز صبح زود حاضر شود و با بافت دانه دانه از تار و پود فرش چاره‌ای برای زندگی خود کند.
در خراسان جنوبی افراد زیادی هنر قالیبافی را آموخته اند و به آن علاقه دارند ولی دشواری های در مسیر آنان را دچار دلسردی و ناامیدی کرده است و این شرایط آینده هنر قالیبافی را به مخاطره انداخته است.
آمارها نیز می گوید تولید فرش دستباف در خراسان جنوبی در سال جاری با کاهش چشمگیری مواجه شده است؛ کاهشی که فعالان این حوزه، ریشه اصلی آن را در رکود و دشواری‌های صادرات می‌دانند.
مشکلات بیمه ای گریبان گیر قالیبافان
فاطمه بیابانی از بانوان جوان پرتلاشی است که از کودکی در روستای «شیرگ» قالیبافی را آموخته است و امروز نیز در بیرجند به قالیبافی و بافت تابلو فرش اشتغال دارد، در گفت و گو با امروز خراسان جنوبی اظهار کرد: 13 سال است که قالیبافی می‌کنم ولی هر روز که می گذرد نسبت به این کار علی رغم علاقه ام دلسرد می شوم.
وی بیان کرد: وقتی که بعد از سال ها کار هنوز از بیمه خبری نیست به امید کدام آینده شغلی باید کار را ادامه داد و از طرفی فروش هم کاهش پیدا کرده است.
بیابانی تأکید کرد: این روزها بیشتر از قالیبافی به سراغ بافت تابلو فرش رفته ام که به نسبت مشتریان بیشتری دارد که البته آن هم زحمت و سختی های زیادی دارد.
بانوی قالیباف خراسان جنوبی تصریح کرد: شاید اگر بیمه شده بودم این روزها با انگیزه بیشتری کار تابلوفرش و قالیبافی را ادامه می دادم. ملیحه زحمتکش که حدود 15 سال در زمینه آموزش و تولید و فروش انواع قالی و تابلو فرش و گلیم در خراسان جنوبی فعالیت داشته است در گفت و گو با امروز خراسان جنوبی اظهار کرد: نسبت به چند سال قبل کار بسیار کم شده است. وی بیان کرد: قبل حدود 50-60 نفر با من همکاری داشتند که نخ و … برایشان تهیه می کردم و آنان نیز گلیم و قالی و تابلو فرش می بافتند ولی امروز به تعداد انگشتان دست می رسد.
گرانی مواد اولیه معضل کار قالیبافی
و تابلو فرش
تولید کننده تابلو فرش و گلیم و قالی در خراسان جنوبی تصریح کرد: یکی از مهمترین دلایل کاهش رغبت افراد به بافت قالی و فرش و گلیم افزایش قیمت مواد اولیه است که موجب شده سود حاصل از کار بسیار پایین بیاید و از این منظر افراد کمتری تمایل به کار دارند.
زحمتکش تأکید کرد: به عنوان مثال در حال حاضر حدود 20 میلیون مواد اولیه برای یک قالی نیاز است و طبیعی است که بسیاری از قالیبافان چنین توان اقتصادی ندارند. وی درباره فروش گلیم و تابلو فرش گفت: در خراسان جنوبی تابلو فرش فروش زیادی ندارد چرا که بسیاری از خانواده ها خودشان هنر تابلو فرش را دارند ولی سایر استان ها در این زمینه فروش بسیار خوب بوده است.
رئیس اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی گفت: از ابتدای سال جاری تاکنون ۹۵ هزار مترمربع فرش دستباف در استان تولید شده که این میزان نسبت به مدت مشابه سال گذشته، کاهش ۲۰ درصدی را نشان می‌دهد
محمدحسن کامیابی مسک تأکید کرد: از گذشته فرش در جنوب خراسان با هدف صادرات بافته می شده است به نوعی که یک سوم فرش بافته شده در داخل فروخته می شد و دو سوم نیز به خارج صادر می شده است و موانع صادراتی به واسطه تحریم ها گرهی بر تولید فرش دستباف گذاشته است.
رئیس اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی با بیان اینکه ارزش فرش دستباف تولیدشده ر استان 475 میلیارد تومان برآورد می‌شود، افزود: این میزان تولید توسط حدود ۵۰ هزار بافنده تمام‌وقت، نیمه‌وقت و پاره‌وقت انجام شده است.
چالش های صادراتی فرش دستباف
وی مهمترین عامل افت تولید را کاهش شدید صادرات عنوان کرد و گفت: صادرات فرش دستباف خراسان جنوبی به شدت محدود شده و آمار مشخص و دقیقی از میزان صادرات در دسترس نیست؛ موضوعی که انگیزه تولید را در میان بافندگان کاهش داده و موجب انباشت فرش‌های تولیدی در کارگاه‌ها و منازل شده است.
رئیس اتحادیه فرش دستباف استان ادامه داد: فرش‌های دستباف خراسان جنوبی از شناخته‌شده‌ترین فرش‌های ایران محسوب می‌شوند و پیشینه آن‌ها به دوران حکومت شاهرخ میرزا در هرات بازمی‌گردد؛ هنری که قدمتی حدود ۷۰۰ سال در این منطقه دارد.
کامیابی مسک یادآور شد: در دهه‌های ۷۰ و ۸۰، قالی دستباف خراسان جنوبی آوازه‌ای جهانی داشت و سالانه بیش از ۲۵۰ هزار مترمربع فرش در استان تولید می‌شد که حدود ۹۷ درصد آن به کشورهای اروپایی صادر می‌شد، اما امروز بخش قابل توجهی از این تولیدات به دلیل مشکلات صادراتی بدون مشتری باقی مانده است.
وی با اشاره به وضعیت معیشتی بافندگان گفت: خراسان جنوبی بیش از ۵۰ هزار بافنده دارد، اما کمتر از چهار هزار نفر از آنان تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی هستند.
رئیس اتحادیه فرش دستباف خراسان جنوبی یادآور شد: این مسئله در کنار رکود صادرات، آینده این هنر_صنعت را با چالش جدی مواجه کرده است.
امید آنکه دوباره رونق به کارگاه های قالیبافی خراسان جنوبی برگردد و این هنر اصیل زینت بخش خانه ها شود.