ویرانی هتل کویر بیرجند در چرخه پیگیری/ 32 سال میزبانی ازوعده ها

بر فراز تپه‌‌ای در بلندترین نقطه بیرجند، اسکلت آهنین هتل کویر بیش از سه دهه است که به جای مهمان، وعده‌ها را نگه داشته است؛ پروژه‌ای که قرار بود نگین گردشگری خراسان جنوبی باشد اما امروز به نمادی از بلاتکلیفی، وعده‌های تکراری و شکستِ سرمایه‌گذاری بدل شده است و این روایت تنها خاطره‌ای از فرصت ازدست‌رفته نیست، بلکه آینه‌ای است برای نقد رویکرد توسعه محلی و اقتصاد شهری.
سال‌ها قبل، زمانی که خبر آغاز ساخت هتل کویر بیرجند منتشر شد، چشم‌اندازهای گردشگری برای این شهر کویری روشن‌تر از امروز به نظر می‌رسید. پروژه‌ای که قرار بود هتل چهار ستاره‌ای باشد و ظرفیت‌های اقامتی و جذب گردشگر را در استان تقویت کند، اکنون بیش از ۳۰ سال است که گرد بی توجهی بر آن نشسته است و به‌جای مهمانان، وعده‌ها در آن خانه کرده‌اند. این سازه نیمه کاره که در انتهای خیابان ۱۷ شهریور قرار دارد و از نقطه‌ای بلند بر شهر احاطه یافته، در طی سه دهه بارها بازدید مسئولان را تجربه کرده و هر بار گزارش‌های امیدبخش از تعیین تکلیفش منتشر شده؛ از قول مساعد مدیران برای تکمیل پروژه در سال‌های گذشته گرفته تا رایزنی‌ها و وعده‌ها برای جذب سرمایه‌گذار جدید. با این حال، هر بار که سخن از انگیزه ساخت و بهره‌برداری در میان آمده، همانند آفتابی که پشت ابر می‌ماند، امیدها فروکش کرده است. نه تنها پروژه در حد اسکلت باقی ماند، بلکه بررسی‌ها و اظهارات رسمی کارشناسان نشان داده که تکمیل این ساختمان دیگر از نظر اقتصادی توجیه ندارد و نیازمند بازنگری یا تغییر کاربری است، مساله‌‌ای که باید با واقع‌بینی مواجه شود.

نمادِ یک مسئله بزرگ‌تر
این هتل تنها یک ساختمان نیمه‌تمام نیست؛ آینه‌ای است برای انعکاس چالش‌های ساخت‌وساز بزرگ در خراسان جنوبی، جایی که ظرفیت‌ بالقوه گردشگری، از کویرهای وسیع تا جاذبه‌های فرهنگی، بارها ثبت شده اما در عمل برنامه‌ای برای بهره‌برداری عملیاتی و پایدار از آن به چشم نمی‌خورد. گردشگری، صنعتی که می‌تواند اشتغال، درآمد و توسعه پایدار را همزمان به همراه داشته باشد، بارها در چارچوب وعده‌های دولتی و پروژه‌های نیمه‌تمام زمین‌گیر شده است. در نقاط دیگر کشور، پروژه‌های گسترده‌ای برای توسعه مراکز اقامتی در دست اجراست؛ در سطوح ملی حتی ۵۵۰ مرکز اقامتی در حال ساخت هستند که بخش مهمی از آنها نیازمند سرمایه‌گذاری و حمایت مالی‌اند؛ نمونه‌ای از رشد سازنده‌ای که می‌تواند الگویی برای استفاده از ظرفیت‌های گردشگری باشد. اما بیرجند، با تمام پتانسیل‌هایش، هنوز در همان نقطه‌ای مانده که سه دهه قبل بود: اسکلتِ پروژه‌ای نیمه‌تمام با وعده‌های تکرارشونده. به تازگی در حاشیه یکی از نشست‌های خبری، مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان آخرین وضعیت هتل کویر بیرجند را مرور کرد و گفت که تعیین تکلیف این پروژه طی سال‌های گذشته بارها مورد بحث قرار گرفته است. اشرفی ادامه داد که درهفته‌های اخیر رایزنی‌هایی با رئیس سازمان بازنشستگی کشوری انجام شد، اما این رایزنی‌ها تنها مسیر بررسی و گفتگو بوده و تاکنون هیچ اقدام عملی و ملموسی برای تغییر وضعیت پروژه رخ نداده است. به علاوه برخی مزایده‌ها و تلاش‌ها برای واگذاری این هتل، به دلیل نبود متقاضی یا اختلاف بر سر قیمت و حجم هزینه‌های بازسازی، به نتیجه نرسیده‌اند. او توضیح داد که در سال گذشته و امسال، تنها اقدامات اولیه برای جمع‌آوری اطلاعات و بررسی مسیرهای ممکن صورت گرفته و همچنان هیچ تصمیم نهایی یا عملیاتی برای تکمیل یا بهره‌برداری از پروژه اتخاذ نشده است. اشرفی تاکید کرد که این وضعیت، نشان‌دهنده استمرار بلاتکلیفی یک پروژه نیمه‌تمام است که بیش از سه دهه روی بلندترین تپه بیرجند خاک گرفته و هنوز از چرخه وعده و بررسی فراتر نرفته است. به گفته او، مطالبات مردمی همواره مطرح بوده، اما تاکنون هیچ نشانه‌ای از خروج این پروژه از وضعیت نیمه‌تمام و متوقف مشاهده نشده است.

پیچیدگی‌ها و پیشنهاد جامع
واقعیت این است که اقتصاد گردشگری برای سرمایه‌گذاران، بازاری جذاب اما پرریسک است. نبود زیرساخت‌های کامل، ریسک‌های بازده سرمایه و عدم برنامه‌ریزی بلندمدت موجب می‌شود پروژه‌هایی مانند هتل کویر، حتی با حمایت دولت، از فاز امید عبور نکنند و به فاز اقدام نرسند. کارشناسان برای برون‌رفت از این چرخه تکراری، چند پیشنهاد قابل ‌تأمل ارائه می دهند. یکی از این موارد تدوین یک مدل جدید کاربری برای سازه است؛ یعنی به جای ایستادن بر تکمیل هتل چهار ستاره، می‌توان مدلی ترکیبی از فضاهای رفاهی، تجاری، تفریحی و فرهنگی تعریف کرد تا جذابیت سرمایه‌گذاری افزایش یابد. ایجاد مشوق‌های مالی و تضمین بازگشت، راهکار دیگریست چون بدون تضمین بازگشت سرمایه، بخش خصوصی‌ نمی‌تواند در چنین پروژه‌های بزرگی وارد شود. هم‌افزایی با دیگر طرح‌های گردشگری استان هم می تواند مسیر مؤثری باشد چراکه شهر بیرجند با داشتن جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، نیازمند یک زنجیره گردشگری منسجم است که در کنار ساخت هتل، جاذبه‌های مکمل را نیز تقویت کند. هتل کویر بیرجند، بیش از یک پروژه عمرانی نیمه‌تمام است. این سازه‌ی آهنین، داستانِ فرصت‌هایی است که می‌توانستند جاذبه شوند، اما تبدیل به زنگ هشدار شدند. اگر امروز خراسان جنوبی می‌خواهد از ظرفیت‌هایش در گردشگری بهره ببرد، باید نگاهش را از وعده‌های کوتاه‌مدت فراتر ببرد و با استراتژی، شفافیت و همکاری میان بخش‌های دولتی و خصوصی، به آینده‌ای متفاوت فکر کند.