حسین عبدلی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، طی روزهای گذشته از توقف تولید شربت تریاک و جایگزینی گیاه شقایق الیفرا، خبر داد.

به گفته عبدلی، با کاهش کشفیات موادمخدر، تصمیم گرفته شد شربت اپیوم دیگر در مراحل درمان جایگزینی اعتیاد استفاده نشود و خط تولید آن به‌طور کامل متوقف شود.

او افزود: جایگزین اصلی برای این شربت استفاده از گیاه شقایق الیفرا است که از آن می‌توان شربت مورفین استخراج کرد، اما به دلیل خطر سوء استفاده و مشکلات ایمنی، استفاده از این داروها همچنان باید تحت کنترل و مدیریت دقیق قرار گیرد و مقرر شد با برنامه ریزی دقیق جایگزینی ایمن برای اپیوم انتخاب شود.

عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفت: رویکرد درمان اعتیاد در دنیا بوپرنورفین است اما متاسفانه ما همچنان از متادون، شربت اپیوم و شربت مورفین استفاده می کنیم و ایران نیز باید با پیروی از این استانداردها، برنامه‌های خود را به‌صورت مدون و علمی پیش ببرد.

به دنبال انتشار خبر توقف تولید شربت تریاک حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر هم تأمین مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی از طریق کشت داخلی گیاه «شقایق الیفرا» را یکی از مهم‌ترین مصوبات یکصد و پنجاه و یکمین جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر برشمرد.

گیاهی که به گفته وی، از سوی عموم قابل استحصال نیست و خطرات و پیامدهای اجتماعی مشابه خشخاش را ندارد.

سعید صفاتیان، پژوهشگر و درمانگر اعتیاد می‌گوید: یک قرصی به نام “بوپرنورفین” یا همان (ب2) وجود دارد که از شقایق الیفرا برای تولید این قرص استفاده می‌شود و بسیاری از افرادی که با شربت تریاک تحت درمان هستند، بخاطر شرایط روحی‌شان میلی به مصرف قرص‌های زیرزبانی ندارند و ‌می‌گویند ما باید ماده‌ای را مصرف کنیم که همان عطر و بوی تریاک را برایمان داشته باشد و بخاطر همین به مرکز درمان و نزد درمانگر آمده‌ایم.

ما اگر بخواهیم به بیمارانی که تا حالا تحت درمان با شربت تریاک بوده‌اند قرص “بوپرنورفین” بدهیم، میلی به مصرف این قرص ندارند و می‌گویند ما درمان احتیاج نداریم و از درمان خارج می‌شوند و در این شرایط خطر لغزش این گروه از بیماران حتی با کشت شقایق الیفرا همچنان وجود دارد.
مشروح گفتگو را در ادامه بخوانید:

ویژگی‌های شقایق الیفرا چیست؟

به این نوع خشخاش که قرار است در کشور کشت شود، پاپاورا سامینو الیفرا (PAPAVER SOMNIFERUM OLEIFERA) گفته می‌شود.
بحث کشت این نوع خشخاش از سال ۱۳۸۲ مطرح شد و من آن زمان این مسئله را پیشنهاد دادم تا بعد از کشت، برای ساخت و تولید نوعی دارو با همکاری یک کارخانه دارویی به نام “تِماد” (کارخانه ماده اولیه دارویی در ایران) از آن استفاده کنیم. جلساتی هم در این خصوص برگزار شد و در قالب یک تیم انتظامی و قضایی از کشور به اسپانیا رفتیم.

یک قرص به نام بوپرنورفین (ب2) وجود دارد که از شقایق الیفرا برای تولید آن استفاده می‌شود.

چرا کشت این نوع خشخاش توسط مردم قابل استحصال نیست؟

در تریاک معمولی، هنگام غروب یا شب، زمانی که گرز آن را با کارد می‌زنند، مرفین استخراج می‌شود؛ اما در مورد شقایق الیفرا، مرفین وجود ندارد.
ماده مؤثر این نوع خشخاش تبائین است که به‌طور مستقیم قابل سوء استفاده توسط عموم افراد نیست و اثر نشئگی ندارد.

اگر مردم این نوع شقایق را بکارند، آنچه از آن استخراج می‌شود، گیاهی با تبائین است که برای تبدیل به دارو نیازمند تغییرات شیمیایی در کارخانه‌های پیشرفته است.

کشت شقایق الیفرا باید در زمین‌هایی انجام شود که زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی هستند. جهاد کشاورزی در هر شهر یا روستای مدنظر باید با کمک نیروی انتظامی، دهیاری، بخشداری و سایر نهادهای مرتبط، زمین‌های مخصوص را مشخص و کشت قانونی را انجام دهد.

مهم‌ترین فواید کشت شقایق الیفرا چیست؟

کشت شقایق الیفرا به نفع افراد تحت درمان در حوزه اعتیاد است، اما کافی نیست و مسئولان باید جوانب دیگر درمان معتادان را هم در نظر بگیرند.

از جمله فواید این کشت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• جلوگیری از خروج ارز از کشور
• ایجاد شغل
• امکان درمان تعداد بیشتری از مصرف‌کنندگان با صرف هزینه کمتر
• کاهش فشار اقتصادی بر خانواده‌ها

شقایق الیفرا می‌تواند نیازهای دارویی حوزه درمان اعتیاد را برطرف کند؟

این گیاه می‌تواند برای تولید قرص بوپرنورفین نیازها را تأمین کند، اما برای داروهای دیگر مانند متادون و شربت تریاک نمی‌تواند جایگزین شود.

برای تولید شربت تریاک باید خشخاشی کشت شود که مرفین داشته باشد، در حالی که شقایق الیفرا مرفین ندارد.
کشت خشخاش مرفین‌دار نیازمند فرآیندی پیچیده و زیرساخت‌های تخصصی است که در شرایط فعلی ستاد مبارزه با مواد مخدر قادر به انجام کامل آن نیست.

با کشت شقایق الیفرا تنها یک نوع دارو تولید می‌شود که برای درمان معتادان مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ایران حدود ۲ تا ۳ میلیون مصرف‌کننده تریاک وجود دارد که نزدیک به ۱ میلیون نفر تحت درمان هستند:

• ۸۵ درصد تحت درمان با متادون
• ۱۰ درصد با شربت تریاک
• مابقی با قرص بوپرنورفین

ماده اولیه دارویی متادون از خارج از کشور وارد می‌شود و در حال حاضر مشکلی برای تأمین آن وجود ندارد.

با تولید شقایق الیفرا می‌توان ۳۰ تا ۴۰ درصد بیماران یعنی حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار فرد معتاد را تحت پوشش بوپرنورفین قرار داد.

آیا قرص بوپرنورفین می‌تواند جایگزین شربت تریاک شود؟

برای جبران کمبود شربت تریاک، مسئولان یا باید از دفتر سازمان ملل (INCB) مجوز کشت قانونی تریاک در ایران بگیرند یا تریاک مورد نیاز را از کشورهایی مانند هند، اسپانیا، ترکیه و افغانستان خریداری کنند.

کشت شقایق الیفرا نمی‌تواند ماده اولیه شربت تریاک را تأمین کند. در حال حاضر حدود ۱۰۰ هزار نفر از معتادان که با شربت تریاک تحت درمان بوده‌اند، ممکن است با توقف تولید دارو، از چرخه درمان خارج شوند و دوباره به مصرف مواد مخدر بازگردند.

برخی بیماران به دلیل شرایط روحی‌شان میلی به مصرف قرص‌های زیرزبانی ندارند و می‌گویند: «ما باید ماده‌ای مصرف کنیم که همان عطر و بوی تریاک را داشته باشد و به همین دلیل به مرکز درمان آمده‌ایم.»

اگر بخواهیم این بیماران را با قرص بوپرنورفین درمان کنیم، میلی به مصرف آن ندارند و می‌گویند درمان نیاز ندارند و از درمان خارج می‌شوند. در این شرایط خطر لغزش این گروه حتی با کشت شقایق الیفرا همچنان وجود دارد.

هر سال تعداد بیمارانی که مصرف تریاک خود را قطع و با شربت تریاک تحت درمان قرار می‌گرفتند، بیشتر می‌شد، اما با کمبود شربت تریاک، جذب بیماران جدید برای درمان کاهش یافته و خطر لغزش افزایش یافته است.