مدرسههای ناتمام، وعدههای معلق
وقتی از آینده سخن گفته میشود، نخستین تصویر در ذهن، مدرسهای است که قرار است نسل فردا را بسازد؛ اما در خراسان جنوبی، هنوز بخشی از این آینده در ساختمانهایی نیمهتمام و پروژههایی مانده در گذر زمان، انتظار میکشد. پروژههایی که برخی از آنها بیش از یک دهه از آغازشان میگذرد و همچنان به پایان نرسیدهاند؛ وضعیتی که حالا به یکی از محورهای اصلی تصمیمگیری در شورای آموزش و پرورش استان تبدیل شده است.
در جلسهای که با حضور استاندار، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی و مدیران آموزشی برگزار شد، موضوع تکمیل پروژههای نیمهتمام، عدالت آموزشی و ارتقای کیفیت زیرساختها در کانون توجه قرار گرفت. جلسهای که در ظاهر، گزارشی از پیشرفتها و وعدهها بود، اما در بطن خود نشان میداد آموزش و پرورش خراسان جنوبی همچنان با چالشهای جدی زیرساختی و مدیریتی روبهرو است.
استاندار با تأکید بر اینکه سن برخی پروژههای نیمهتمام آموزش و پرورش استان به بیش از ۱۲ سال رسیده، اعلام کرد این طرحها در اولویت تخصیص اعتبار قرار گرفتهاند. او از تکمیل ساختمان اداره کل آموزش و پرورش پس از ۱۷ سال خبر داد؛ پروژهای که با اعتبار ۷۰۰ میلیارد ریالی به مرحله بهرهبرداری نزدیک شده است. این تأکید، نشانهای از تغییر رویکرد به سمت جبران عقبماندگیهای گذشته است، اما در عین حال پرسشی مهم را نیز مطرح میکند؛ چرا پروژههای آموزشی در استانی که همواره از کمبود امکانات سخن گفته، سالها به حال خود رها شدهاند؟
عدالت در توسعه فضای آموزشی، دیگر محور اصلی سخنان استاندار بود. او اجرای ۱۰۵ پروژه با بیش از ۴۰۰ کلاس درس را گامی برای توزیع متوازن امکانات دانست. با این حال، واقعیت میدانی نشان میدهد فاصله میان مناطق برخوردار و کمبرخوردار همچنان پابرجاست. بسیاری از مدارس در مناطق روستایی و حاشیهای با کمبود امکانات آموزشی، ورزشی و فرهنگی دست و پنجه نرم میکنند؛ موضوعی که تنها با ساخت فضاهای جدید قابل حل نیست و نیازمند برنامهریزی بلندمدت است.
در این میان، وضعیت امکانات تفریحی و ورزشی برای دانشآموزان مرکز استان نیز بهعنوان یکی از دغدغههای جدی مطرح شد. بیرجند همچنان بدون استخر شنای دانشآموزی است؛ پروژهای که ۱۲ سال پیش آغاز شده و اکنون تنها ۳۰ درصد پیشرفت دارد. این مسئله، نمادی از پروژههایی است که در میانه راه متوقف شدهاند و اکنون به نشانهای از کندی توسعه تبدیل شدهاند. وعده تأمین اعتبار برای تکمیل این پروژه، اگرچه امیدبخش است، اما تجربه گذشته نشان داده تحقق چنین وعدههایی نیازمند پیگیری مستمر و تأمین منابع پایدار است. استاندار همچنین از حمایتهای وزارت آموزش و پرورش و تحقق وعده تأمین ۱۹ زمین چمن در استان خبر داد. توسعه فضاهای ورزشی، بخشی از رویکرد جدیدی است که به سلامت جسمی و نشاط دانشآموزان توجه دارد، اما همچنان این پرسش باقی است که آیا چنین اقدامات پراکنده میتواند کمبودهای گسترده در زیرساختهای آموزشی را جبران کند. در بخش دیگری از این جلسه، مدیرکل آموزش و پرورش خراسان جنوبی از دستاوردهای آموزشی استان سخن گفت؛ دستاوردهایی که نشان میدهد باوجود محدودیتها، کیفیت آموزشی در برخی حوزهها رشد داشته است. کسب مدال طلای المپیاد جهانی نانو برای نخستینبار، رتبه سوم کشوری در میانگین امتحانات نهایی پایه دوازدهم و افزایش تعداد مدالهای المپیادی، نشانههایی از ظرفیت علمی دانشآموزان استان است. کاهش نرخ ترک تحصیل نیز از دیگر موفقیتهایی بود که مورد اشاره قرار گرفت.
این آمارها، تصویر متفاوتی از آموزش در استان ارائه میدهد؛ تصویری که نشان میدهد کیفیت آموزشی لزوماً تابع امکانات نیست. با این حال، تداوم این روند بدون تقویت زیرساختها دشوار خواهد بود. رشد علمی در شرایط محدود، اگرچه قابل تقدیر است، اما نمیتواند جایگزین عدالت آموزشی شود.
مدیرکل آموزش و پرورش همچنین به کاهش ۸۵ درصدی شکایات در این حوزه اشاره کرد و آن را نشانه تحول مدیریتی دانست. او از اجرای پروژههای عدالت آموزشی، استانداردسازی سیستم گرمایشی کلاسها و افزایش سرانه فضای ورزشی سخن گفت. اما مهمترین بخش سخنان او، اشاره به وضعیت دانشآموزان با نیازهای ویژه بود. حضور هزار و ۵۰۰ دانشآموز در این گروه، بدون وجود سالن ورزشی یا اردوگاه تفریحی اختصاصی، چالشی جدی است. این دانشآموزان ناچارند از فضاهای عمومی استفاده کنند و گاه با رفتارهای نامناسب یا تمسخر مواجه میشوند.
در حالی که ورزش برای این گروه نهتنها سرگرمی، بلکه بخشی از فرآیند توانبخشی است، نبود زیرساخت مناسب، نشاندهنده فاصله میان شعار عدالت و واقعیت است. موفقیت این دانشآموزان در مسابقات قهرمانی کشور، باوجود این محدودیتها، نشان میدهد ظرفیت انسانی استان فراتر از امکانات موجود است.
حضور نائب رئیس مجلس شورای اسلامی، نقش کلیدی در بازتعریف اولویتهای آموزشی داشت. حاجی بابایی بر اهمیت بیمه فراگیر برای همه مردم، رسیدگی به معیشت معلمان و بازنشستگان و ضرورت ورود جدی دولت به اجرا تأکید کرد. همچنین بر اجرای سند تحول و برنامه حیات طیبه در مدارس استان پافشاری کرد و این برنامه را راهبردی برای ارتقای کیفیت آموزشی و عدالت دانست. بر اساس تحلیل او، بدون توجه به نیروی انسانی و زیرساختها، هیچ برنامهای در آموزش و پرورش موفق نخواهد بود.
او در خصوص مهارتآموزی و تغییر نگاه به مدارس و دانشگاهها گفت: اگر ۷۰ درصد مدارس کشور به هنرستان تبدیل شوند و نیمی از دانشگاهها مهارتی شوند، بهترین وضعیت آموزش عالی و جامعه شکل خواهد گرفت. همچنین تأمین اعتبار استخر شنای دانشآموزی بیرجند و توجه به کلاسهای استاندارد، نمونههایی از وعدههای عملی و ملموس او بود.
هاشمی، نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف نیز بر پیشینه علمی استان تأکید کرد و به نقش تاریخی بیرجند در آموزش اشاره داشت. یادآوری مدرسه شوکتیه، نمادی از هویت علمی منطقه است؛ هویتی که هنوز میتواند موتور محرک توسعه باشد، اگر زیرساختها و برنامهریزیها با آن همسو شود. با این حال، آنچه در این جلسه بیش از هر چیز خودنمایی میکرد، فاصله میان اهداف و واقعیتها بود. از یکسو، آمار موفقیتهای علمی و وعده تکمیل پروژهها، تصویر امیدوارکنندهای ترسیم میکند و از سوی دیگر، پروژههای سالخورده، کمبود امکانات و نابرابری آموزشی، زنگ خطری جدی است.
آموزش و پرورش خراسان جنوبی اکنون در نقطهای حساس قرار دارد. اگر پروژههای نیمهتمام به سرانجام برسند و سرمایهگذاری در نیروی انسانی و زیرساختها بهطور همزمان انجام شود، میتوان به آیندهای روشن امیدوار بود. اما اگر این روند همچنان با کندی پیش برود، شکاف میان کیفیت علمی و عدالت آموزشی عمیقتر خواهد شد. شاید مهمترین پیام این نشست، همین باشد؛ توسعه آموزشی تنها با آمار و وعده محقق نمیشود. مدرسه، نه یک ساختمان، بلکه بستر شکلگیری آینده است و آیندهای که سالها در انتظار تکمیل یک کلاس یا یک استخر باقی بماند، دیر یا زود، هزینه خود را از جامعه خواهد گرفت.