جادهها تاب میآورند؟ موج ۲ میلیونی مسافران در مسیرخراسان جنوبی
نوروز ۱۴۰۵ در خراسان جنوبی بیش از هر سال دیگر، ترکیبی از سفر و خطر است. موج ورود بیش از دو میلیون مسافر در تقارن با ماه رمضان و عید فطر، جادههای طولانی شرق کشور را زیر فشار گذاشته و هر توقف کوتاه یا خستگی راننده میتواند فاصله میان یک سفر امن و حادثهای تلخ را رقم بزند. زیرساختهای ایمنی استان با نصب تابلوها، اصلاح مسیرها و تجهیز راهدارخانهها تقویت شده، اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که کنترل سرعت و مدیریت خستگی هنوز چالش اصلی این مسیرهاست. حالا خراسان جنوبی در شرایطی قرار گرفته که نه فقط باید میزبان مسافران باشد، بلکه ناظر و حافظ جان آنها نیز باشد؛ ترکیبی که موفقیت آن، تنها در عملکرد واقعی در جادهها سنجیده میشود.
تغییر نگاه به نوروز
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی با تأکید بر رشد ۲۰ تا ۲۵ درصدی سفرها، از آمادگی استان برای این موج خبر داده و گفته استقرار ۱۰۰ سیاهچادر در ۳۸ نقطه حادثهخیز بخشی از راهبرد کاهش خستگی رانندگان است. او معتقد است توقفهای کوتاه در مسیرهای طولانی، علاوه بر معرفی فرهنگ بومی، میتواند به شکل ملموسی از بروز حوادث جلوگیری کند.
به گفته او، امسال نمایشگاههای نوروزی و نوروزگاهها با تمرکز در ورودی شهرها و بر اساس برنامهریزی علمی برگزار میشود تا مسافران در همان ابتدای ورود، فرصتی برای استراحت و آشنایی با ظرفیتهای استان داشته باشند. فرمانداران نیز مأمور شدهاند با تقویت این برنامهها، توقفهای هدفمند ایجاد کنند؛ اقدامی که از نگاه مسئولان، هم ایمنی را افزایش میدهد و هم ماندگاری گردشگران را بیشتر میکند.
جادهها؛ میدان اصلی آزمون
در بخش زیرساختی، آمادهباش ۳۶ اکیپ راهداری با ۲۴۵ دستگاه خودرو و ۲۸۰ نیرو، تجهیز ۳۲ راهدارخانه، نصب بیش از هفت هزار تابلو اخطاری، خطکشی مسیرها، اصلاح شیب جادهها در ۱۲۰ کیلومتر و اجرای روشنایی در نقاط پرخطر، مجموعهای از اقدامات برای کاهش تصادفات عنوان شده است. این اقدامات در هماهنگی با پلیس راه انجام شده تا جادههای استان در برابر موج سفرهای نوروزی آماده باشند.
اما واقعیت جادهها پیچیدهتر از فهرست اقدامات است. رئیس پلیس راه خراسان جنوبی با اشاره به کاهش هفت نفره جانباختگان در بهمنماه، تأکید کرده که سرعتهای بحرانی همچنان مهمترین تهدید در محورهای طولانی استان است. او هشدار داده رانندگان پس از عبور از محدوده دوربینها، با تصور نبود نظارت سرعت خود را افزایش میدهند و همین موضوع خطر را چند برابر میکند. به گفته او، بیش از ۱۴ هزار خودرو دارای سرعت بحرانی اعمال قانون شدهاند؛ عددی که نشان میدهد رفتارهای پرخطر هنوز کنترل نشده است. محورهای طبس و ماهیرود به دلیل طول زیاد و محدودیت پوشش نظارتی، از مهمترین نقاط خطر محسوب میشوند.
فاصله تجهیزات تا اثرگذاری
حادثه اخیر در محور طبس ـ یزد که چهار کشته و یک مصدوم وخیم برجا گذاشت، بار دیگر ضرورت نظارت پیوسته را برجسته کرده است. پلیس راه اجرای فوری کنترل سرعت متوسط در این مسیر و اتصال آن به استان یزد را یک ضرورت دانسته و معتقد است بدون نظارت یکپارچه، رفتار رانندگان در مسیرهای طولانی مدیریت نمیشود.
در کنار این مطالبه، توسعه سامانههای نظارتی در دستور کار قرار گرفته و ۹۰ سامانه جدید در حال افزوده شدن است که ۵۰ مورد آن در محورهای پرخطر جانمایی خواهد شد. با این حال، قدمت بیش از یک دهه برخی دوربینها و فعال نبودن کد جریمه در برخی سامانهها، نشان میدهد فاصله میان نصب تجهیزات و اثربخشی واقعی همچنان وجود دارد.
پلیس راه همچنین بر تکمیل باند دوم در برخی مقاطع تأکید دارد و معتقد است حتی چند کیلومتر باقیمانده میتواند از وقوع حوادث بزرگ جلوگیری کند؛ موضوعی که نشان میدهد ایمنی جادهها، گاهی به جزئیترین گلوگاهها وابسته است.
حلقههای مکمل ایمنی
در حوزه حملونقل عمومی نیز ۵۰ شرکت مسافربری با ۶ پایانه فعال آماده ارائه خدمات هستند و فروش بلیتها از ابتدای اسفند آغاز شده است. مسئولان تقویت این بخش را یکی از راههای کاهش سفرهای شخصی و افزایش ایمنی میدانند. در عین حال، هشدارهایی درباره صفهای طولانی جایگاههای سوخت و خطرات ناشی از آن مطرح شده و مدیریت این نقاط بهعنوان بخشی از برنامههای ایمنی مورد توجه قرار گرفته است.
فرصت یا هشدار
خراسان جنوبی اکنون در نقطهای ایستاده که رونق گردشگری و ایمنی سفر، دو روی یک سکه شدهاند. اگر این استان بتواند موج سفرها را با کمترین حادثه مدیریت کند، میتواند الگویی برای استانهای عبوری کشور باشد. اما اگر فاصله میان برنامه و اجرا باقی بماند، هر افزایش مسافر میتواند به افزایش ریسک نیز منجر شود.
نوروز امسال برای استان فقط زمان میزبانی نیست؛ سنجش کیفیت مدیریت، هماهنگی و سرعت واکنش در لحظه بحران است. شاید در پایان این تعطیلات، مهمترین شاخص موفقیت نه آمار ورودی گردشگران، بلکه شمار خانوادههایی باشد که بدون داغ و حادثه، سفرشان را به سلامت به پایان میرسانند.
و اگر این مسیر با موفقیت طی شود، نوروز ۱۴۰۵ میتواند نقطه عطفی در نگاه استان به گردشگری باشد؛ جایی که امنیت و جان انسانها پیشنیاز توسعه و نه هزینه آن تلقی شود. اما اگر چنین نشود، هر عدد در گزارشها تنها یادآور این واقعیت خواهد بود که توسعهای که ایمنی را جدی نگیرد، دیر یا زود خود را به شکل بحران نشان میدهد.