روایتی از زندگی شخصی و علمی پدر علم جغرافیای ایران؛ مهربانی اش زبانزد بود
همزمان با بزرگداشت پروفسور گنجی، دانشگاه بیرجند از راهاندازی گروه بیرجندشناسی خبر داد. به گزارش امروز خراسان جنوبی، پروفسور محمدحسن گنجی، از چهرههای ماندگار علمی ایران و از برجستهترین استادان جغرافیا و هواشناسی کشور، شخصیتی است که نام او با تاریخ علمی و فرهنگی خراسان جنوبی و شهر بیرجند گره خورده است. استادی که علاوه بر جایگاه علمی برجسته در سطح ملی و بینالمللی، تعلق خاطر ویژهای به زادگاهش داشت و بخش مهمی از خاطرات و روایتهایش را با تاریخ، مردم و محلههای قدیمی بیرجند پیوند میزد.
همزمان با آیین بزرگداشت پروفسور محمدحسن گنجی، پدر علم جغرافیا و هواشناسی ایران، دانشگاه بیرجند از راهاندازی «گروه بیرجندشناسی» خبر داد؛ اقدامی که قرار است زمینه شکلگیری پژوهشکده مطالعات شرق کشور را فراهم کند.
بزرگداشت چهره ماندگار علم جغرافیا
آیین بزرگداشت پروفسور محمدحسن گنجی با حضور مسئولان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و علاقهمندان در مرکز اسناد و مفاخر دانشگاه بیرجند برگزار شد. احمد خامسان، رئیس دانشگاه بیرجند، در این مراسم با اشاره به جایگاه علمی و بینالمللی این دانشمند، وی را از برجستهترین مفاخر علمی ایران دانست که نقش مؤثری در توسعه دانش جغرافیا و هواشناسی کشور ایفا کرده است. وی با مرور زندگی علمی استاد گنجی، به تحصیل او در ایران، انگلستان و آمریکا و بازگشتش به کشور برای خدمت در عرصه آموزش و پژوهش اشاره کرد و گفت این دانشمند در پایهگذاری رشته جغرافیا در دانشگاه تهران، مدیریت سازمان هواشناسی ایران و فعالیت در سازمان جهانی هواشناسی نقشآفرینی کرده است.
راهاندازی گروه بیرجندشناسی
رئیس دانشگاه بیرجند از آغاز فعالیت «گروه بیرجندشناسی» طی یک ماه آینده خبر داد و اظهار کرد: هدف از تشکیل این گروه، تمرکز بر پژوهشهای مرتبط با فرهنگ، تاریخ، جغرافیا و میراث فرهنگی شرق کشور و فراهمسازی زمینه تبدیل آن به پژوهشکده مطالعات شرق کشور است.
خامسان افزود این مجموعه با گردآوری اسناد، حمایت از پژوهشهای علمی و معرفی مفاخر و ظرفیتهای خراسان جنوبی، نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی و تاریخی منطقه ایفا خواهد کرد.
روایت شاگرد استاد از زندگی
پروفسور گنجی
در ادامه این مراسم، دکتر جواد مکانیکی، عضو هیأت علمی گروه جغرافیا و از شاگردان پروفسور گنجی، با بیان خاطراتی از زندگی استاد، او را نمونهای از پشتکار، نظم و فروتنی توصیف کرد.وی با اشاره به دشواریهای زندگی استاد گنجی گفت این دانشمند در مقاطعی با مشکلات اقتصادی و بیمهریهایی روبهرو شد، اما هیچگاه از مسیر علم و پژوهش فاصله نگرفت و با متانت به فعالیتهای علمی خود ادامه داد.
تأکید بر حفظ میراث علمی
مکانیکی همچنین از وجود دستنوشتهها و آثار منتشرنشده استاد گنجی، از جمله سه جلد کتاب به زبان انگلیسی، خبر داد و بر ضرورت ترجمه، انتشار و حفظ این آثار برای بهرهمندی نسلهای آینده تأکید کرد.
وی شخصیت علمی و اخلاقی پروفسور گنجی را الگویی ماندگار برای جامعه دانشگاهی دانست و اظهار کرد که خاطرات، آثار و اندیشههای این دانشمند، سرمایهای ارزشمند برای تاریخ علم ایران به شمار میرود.
برای شناخت بهتر ابعاد شخصیتی این استاد برجسته، گفتوگویی با یکی از نزدیکترین افراد خانواده وی انجام دادهایم؛ خواهرزاده پروفسور گنجی که بخش مهمی از دوران نوجوانی و جوانی خود را در کنار داییاش سپری کرده و خاطرات بسیاری از زندگی شخصی، ویژگیهای اخلاقی، علاقهمندیها و جایگاه علمی وی در ذهن دارد. علیرضا رضایی با اشاره به ارتباط نزدیک خود با پروفسور گنجی اظهار کرد: از سال ۱۳۳۹، پس از پایان دوران دبیرستان، برای ادامه تحصیل به تهران رفتم و در آن دوران در خانه دکتر گنجی زندگی میکردم.
روزهایی سرنوشت ساز در کنار
پروفسور جغرافیایی ایران
وی ادامه داد: سال آخر دبیرستان و دوران دانشگاه را در تهران و در کنار ایشان گذراندم و به نوعی در آن خانه بزرگ شدم. خواهرزاده پروفسور گنجی افزود: آن دوران برای من از بهترین سالهای زندگی بود و حضور در کنار دکتر گنجی، علاوه بر اینکه یک رابطه خانوادگی بود، فرصت ارزشمندی برای آشنایی نزدیک با شخصیتی علمی و فرهیخته فراهم کرد.وی با اشاره به مسیر شغلی خود ادامه داد: پس از پایان تحصیلات، وارد عرصه کار شدم و در مجموعه فولاد مشغول به فعالیت شدم. در ادامه نیز در شرکتهای تابعه این مجموعه مسئولیتهایی بر عهده داشتم و حدود ۱۰ سال به عنوان مدیرعامل فعالیت کردم.
رضایی تصریح کرد: پس از بازنشستگی نیز مدتی در مجموعه فولاد به خدمت ادامه دادم تا اینکه شرایط سنی اجازه ادامه فعالیت را نداد.
مهربانی و گذشت؛ خاطرهای ماندگار
از پروفسور گنجی
خواهرزاده پروفسور گنجی در پاسخ به این پرسش که کدام ویژگی اخلاقی و شخصیتی داییاش بیش از همه در ذهن او ماندگار شده است، گفت: چیزی که بیش از همه از ایشان در ذهن من باقی مانده، محبت، مهربانی و گذشت دکتر گنجی بود.
رضایی ادامه داد: ایشان انسانی بسیار مهربان و بزرگوار بودند و در کنار جایگاه علمی برجستهای که داشتند، از نظر اخلاقی نیز شخصیت کمنظیری بودند.
وی با بیان اینکه پروفسور گنجی علاقه بسیار زیادی به بیرجند و مردم این شهر داشت، افزود: دکتر گنجی علاقه خاصی به بیرجند و خانواده و فامیل داشتند و تقریباً بسیاری از بیرجندیها را میشناختند و این علاقه برای ایشان فقط یک علاقه معمولی نبود، بلکه ارتباط عمیقی با تاریخ، فرهنگ و مردم این شهر داشتند.
خواهرزاده دکتر گنجی ادامه داد: حتی من که خودم سالها پیش از بیرجند خارج شده بودم و بسیاری از مردم و محلههای شهر را نمیشناختم، میدیدم که دکتر گنجی اطلاعات بسیار دقیقی از بیرجند داشتند. رضایی اظهار کرد: وقتی در خیابانهای شهر قدم میزدیم، بسیاری از افراد را میشناختند و درباره خانوادهها و پیشینه آنها اطلاعات داشتند.
روایتهای دقیق از تاریخ و محلههای قدیمی بیرجند
خواهرزاده پروفسور گنجی با اشاره به حافظه قوی و اطلاعات گسترده دایی خود از تاریخ بیرجند اظهار کرد: حافظه بسیار خوبی داشتند و تاریخ بیرجند را از گذشته به خوبی میدانستند. بسیاری از اتفاقات و تحولات تاریخی شهر را به خاطر داشتند و درباره آنها صحبت میکردند.وی افزود: هر بار که به بیرجند میآمدند، خاطرات و اطلاعات زیادی از شهر داشتند و آخرین باری که پیش از فوتشان به بیرجند آمدند، همراه ایشان به خیرآباد رفتیم. در مسیر، خانهها و ساختمانها را یکییکی معرفی میکردند و میگفتند این خانه متعلق به چه کسی بوده، چه خانوادهای در آن زندگی میکرده و چه اتفاقاتی در آن محل رخ داده است.
وی ادامه داد: برای من بسیار جالب بود که ایشان با وجود سالها دوری از بیرجند، چنین جزئیات دقیقی را در ذهن داشتند. این نشان میداد که علاقه دکتر گنجی به بیرجند تنها در حد یک تعلق خاطر ساده نبود، بلکه تاریخ و هویت این شهر را عمیقاً در ذهن و قلب خود حفظ کرده بودند.