اشتغال در شرق کشور شتاب گرفت/ پیوند 27 میلیاردی نفت و مهارت در خراسان جنوبی

در عصر حاضر، گسست میان فضای آکادمیک و نیازهای واقعی بازار کار، یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های توسعه اقتصادی در بسیاری از مناطق است. استان خراسان جنوبی با اتخاذ رویکردی نوین در حوزه آموزش‌های مهارتی، در تلاش است تا این شکاف را از طریق ایجاد پیوندهای مستقیم میان صنایع مادر و مراکز آموزشی پر کند. یکی از درخشان‌ترین دستاوردهای اخیر در این مسیر، جذب اعتبارات کلان از سوی وزارت نفت برای توانمندسازی نیروی انسانی استان است که نه تنها به معنای تزریق سرمایه، بلکه به معنای بازتعریف مسیر اشتغال برای جوانان منطقه است.

جذب اعتباری کارگشا
برای نخستین بار در تاریخ اداری استان، خراسان جنوبی موفق شد در زمره مناطق نفت خیز کشور قرار گیرد و از محل مسئولیت‌های اجتماعی وزارت نفت، اعتبار ۲۷ میلیارد تومانی را جذب کند. این مبلغ که به صورت دوساله تخصیص یافته، صرفاً یک عدد نیست؛ بلکه ابزاری برای تغییر سرنوشت شغلی ۴۵۰ جوان است. این اعتبار در دو محور اصلی هزینه سازی می‌شود: نخست، تامین مواد مصرفی و تجهیزات پیشرفته آموزشی و دوم، پوشش هزینه‌های آموزشی برای دوره‌هایی که مستقیماً منجر به اشتغال در شرکت‌ها و صنایع زیرمجموعه نفت می‌شوند. در واقع، این مدل از جذب سرمایه، تضمین می‌کند که آموزش‌ها بر اساس نیازسنجی دقیق باشد و خروجی آن، نیروی کاری باشد که صنعت نفت دقیقا به آن نیاز دارد. این اقدام، گام اولی در جهت بومی سازی تخصص‌های صنعتی در شرق کشور است تا نیروی کار متخصص، از دل‌های همین خاک پرورش یابد.

دسترسی همگانی به مهارت
استراتژی جدید آموزش فنی و حرفه‌ای در خراسان جنوبی، تسهیل دسترسی است؛ یعنی آوردن آموزش به هر جایی که یادگیرنده حضور دارد. این رویکرد در قالب ۱۹ گروه هدف از جمله زنان سرپرست خانوار، معلولان و دانشجویان اجرا می‌شود تا هیچ کس از چرخه مهارت آموزی بیرون نماند:
۱. آموزش در محیط کار واقعی (مدل نوین استاد شاگردی): بازگشت به سنت‌های اصیل ایرانی در قالب یک ساختار مدرن. در این روش، کارآموز در همان واحد صنفی یا صنعتی مستقر شده و مهارت را در کانون عملیات می‌آموزد. این روش باعث می‌شود فاصله بین دانستن و توانستن به حداقل برسد. ۲. مراکز TNC در دانشگاه‌ها: برای اینکه دانشجویان تنها حامل مدارک نظری نباشند، کارگاه‌هایی در دل دانشگاه‌ها تجهیز شده تا تحصیلات آکادمیک با مهارت‌های عملی بازار کار ادغام شود. این یعنی دانشجو در زمان فارغ از تحصیل، ابزار ورود به بازار کار را در دست دارد. ۳. آموزش در پادگان‌ها و زندان‌ها: گسترش دامنه مهارت آموزی به محیط‌های بسته، فرصتی برای بازگشت مسئولانه افراد به جامعه است. با تجهیز بیش از ۱۰ کارگاه مهارتی در زندان‌ها و استقرار مراکز در پادگان‌ها، دوران خدمت یا حبس به فرصتی برای ارتقای توانمندی‌های فردی تبدیل شده است.

از گوهرتراشی تا گلخانه
یکی از نقاط قوت این برنامه‌ها، توجه به ویژگی‌های هر منطقه است. در شهرستان فردوس، رشته‌های تخصصی نظیر گوهرتراشی، سنگ تراشی، نان و شیرینی و ساخت پی وی آر با همکاری بخش خصوصی راه‌اندازی شده است تا پتانسیل‌های محلی به اشتغال تبدیل شوند. در بیرجند نیز تمرکز بر حوزه‌هایی چون گلخانه‌داری در فضاهای مازاد است. این یعنی آموزش‌ها نه تحمیلی و یکسان، بلکه بر اساس نیاز واقعی هر شهر و پتانسیل‌های اقتصادی هر منطقه طراحی شده‌اند تا کارآموز پس از دوره، در همان شهر خود اشتغال یابد.

طرح کارآفرین و فروش هوشمند
بزرگ‌ترین ترس هر کارآموز، نبود بازار برای محصولاتش است. برای حل این معضل، طرح کارآفرین اجرا شده است؛ طرحی که در آن آموزش و فروش در کنار هم قرار می‌گیرند. با ایجاد نمایشگاه‌های دائمی برای عرضه دست‌سازه‌ها و فعال‌سازی زیرساخت‌های فروش اینترنتی، محصولات کارآموزان مستقیماً به دست مشتری می‌رسد.
تجربه عملی نشان داده است که کیفیت تولیدات کارآموزان کاملاً مطلوب و مشتری پسند است و این موضوع، اثربخشی بالای آموزش‌های ارائه شده را تایید می‌کند. در واقع، این مدل، زنجیره آموزش تولید فروش را کامل کرده و اعتماد به نفس تولید را در جوانان بیدار می‌کند.

تجهیزات مدرن و انرژی‌های پاک
علاوه بر اعتبارات نفتی، جذب ۵ میلیارد تومان از محل مسئولیت‌های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، منجر به جهشی در تجهیزات استان شده است. تجهیز کارگاه‌های درجه یک تعمیر خودرو و نوسازی مراکز آموزشی، نشان دهنده این است که استان به دنبال ارتقای استانداردهای کیفی است. در سوی دیگر، نگاه به آینده در این برنامه‌ها جاری است. فعال‌سازی ۹ نیروگاه انرژی خورشیدی در مراکز فنی و حرفه‌ای، ضربتی دوگانه است: از یک سو برق پاک تولید و به شبکه تزریق می‌شود و از سوی دیگر، این نیروگاه‌ها به عنوان آزمایشگاه‌های زنده برای آموزش نصاب‌ها و تکنسین‌های سرویس و نگهداری عمل می‌کنند. این یعنی آموزش فنی و حرفه‌ای در حال حرکت به سوی اقتصاد سبز و انرژی‌های تجدیدپذیر است.

پلی به سوی بازار کار و تسهیلات
یکی از ارکان حیاتی این تحول، سیستم سنجش مهارت است. در سال ۱۴۰۴، حدود ۲۵ هزار نفر به مراکز سنجش معرفی شدند که از این تعداد، ۱۶ هزار نفر موفق به کسب نمره قبولی گشتند. این فرآیند که شامل آزمون‌های کتبی و عملی با ضرایب ۵۰ و ۷۰ است، دو دستاورد مهم دارد:
اول، اعتبارسنجی تجربیات افرادی که بدون دوره رسمی مهارت آموخته‌اند تا بتوانند گواهینامه دریافت کنند. دوم، ایجاد مسیرهای قانونی برای دریافت پروانه کسب و تسهیلات اشتغال. همچنین، در برخی رشته‌ها، این گواهینامه‌ها تا ۴۵ واحد تحصیلی را معادل سازی می‌کنند که پیوندی میان مهارت و تحصیلات رسمی است.

تحولی در تکنولوژی و آینده
خراسان جنوبی تنها به مهارت‌های سنتی بسنده نکرده است. تجهیز کارگاه‌های هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و رفاه نوین در مرکز مهارت‌های پیشرفته بیرجند، نشان دهنده حرکت به سوی نسل چهارم صنعت است. همچنین، با راه‌اندازی سنجش آنلاین در روستاها و زندان‌ها، عدالت در دسترسی به گواهینامه‌های مهارتی محقق شده و فاصله شهر و روستا در دسترسی به فرصت‌های شغلی کاهش یافته است.

مسئولیت اجتماعی
پروژه‌های مهارتی تنها به شهرها محدود نشده است. حضور بیش از ۱۱ گروه جهادی فنی و مهارتی در روستاهای کمتر توسعه یافته، خدمات مهندسی رایگان را به درب خانه روستاییان و عشایر برده است. همچنین برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت و کپسولی و فعال‌سازی ۶۶ دوره آموزشی در کانون‌های فرهنگی مساجد، نشان می‌دهد که سازمان به دنبال جذب تمامی اقشار جامعه است.
در حوزه توسعه زیرساخت‌ها، واگذاری فضاهای مازاد مراکز آموزشی به شرکت‌های دانش بنیان و صنایع، باعث شده تا مراکز فنی و حرفه‌ای به قطب‌های کوچک اقتصادی و نوآوری تبدیل شوند و هم زمان، هزینه‌های جاری این مراکز کاهش یابد.

مهارت آموزی علیه بیکاری
نگاهی به اعداد و ارقام، ابعاد گسترده این تحولات را روشن می‌کند. سال گذشته بیش از ۳۰ هزار نفر در بخش‌های دولتی و خصوصی استان تحت آموزش‌های مهارتی قرار گرفتند. این روند در سال جاری نیز با شتاب بیشتری ادامه دارد؛ به‌طوری‌که تا ۲۲ تیرماه، بیش از ۴۷۰۰ نفر دوره با مجموع ۵۳۶ هزار ساعت آموزش ثبت شده است.
این حجم از آموزش‌های هدفمند، نشان می‌دهد که خراسان جنوبی در حال حرکت به سمت تبدیل شدن به قطب مهارت در شرق کشور است. وقتی آموزش با اشتغال گره بخورد و اعتبار از مراکز قدرت به مراکز اجرا جاری شود، نرخ بیکاری نه با وعده‌ها، بلکه با مهارت‌های کاربردی کاهش می‌یابد.

الگویی برای توسعه پایدار
مدل اجرایی شده در خراسان جنوبی، مثلثی از جذب اعتبار مسئولیت‌های اجتماعی، تنوع در مدل‌های آموزشی و سنجش دقیق مهارت است. پیوند میان نیازسنجی صنعتی، توزیع عادلانه آموزش در روستاها و تضمین بازار فروش، راهکاری جامع برای توسعه پایدار است. وقتی ۴۵۰ جوان استان، مستقیماً برای صنایع نفت آموزش ببینند و در کنار آن، هزاران نفر دیگر در رشته‌های بومی و فناورانه توانمند شوند، زنجیره تولید و اشتغال کامل شده است. این مسیر، آینده‌ای را ترسیم می‌کند که در آن جوانان استان، نه به دنبال یافتن شغل، بلکه به دلیل داشتن مهارت‌های مورد نیاز، توسط صنایع جذب شوند.