کالبدشکافی اقتصاد خراسان جنوبی در نقطه تلاقی آمار و واقعیت/ معمای رتبه اول
وقتی صحبت از اقتصاد یک منطقه به میان میآید، اعداد میتوانند دو روایت متفاوت را تعریف کنند؛ یکی روایتی از پیروزی مطلق و دیگری روایتی از پیچیدگیهای ساختاری. اما وقتی به گفته مسئولان، استان خراسان جنوبی با نرخ بیکاری ۴.۴ درصد، در بهار ۱۴۰۵ برسکوی نخست کشور تکیه میزند و فاصلهای معنادار ۹.۱ درصد را با میانگین کشوری ایجاد میکند، باید پرسید: این جهش خیرهکننده، حاصل کدام فرمول مدیریتی است و چگونه این استان توانسته در شرایط جنگی و بحرانهای ملی، مسیری کاملا متفاوت از سایر استانها را طی کند؟
سقوط اعداد در برابر صعود جایگاه
نگاهی به روند تغییرات نرخ بیکاری اعلام شده در این استان، مسیر صعودی موفقیت را نشان میدهد. به گفته بهدانی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان، در بهار۱۴۰۳، این رقم ۶ درصد بود و استان در رتبه پنجم قرار داشت. اما امروز، با رسیدن به رقم ۴.۴ درصد، خراسان جنوبی نه تنها جایگاه اول را به دست آورده، بلکه آن را حفظ کرده است. این کاهش نرخ بیکاری در حالی رخ داده که در برخی استانهای دیگر، این رقم تا ۱۱.۹ درصد بالا رفته است.
اما آیا کاهش بیکاری به تنهایی معیار خوشبختی اقتصادی است؟ برای پاسخ به این سوال باید به شاخص مشارکت نگاه کرد. نرخ مشارکت اقتصادی استان در بهار ۱۴۰۴ معادل ۳۸.۴ درصد بود که در بهار ۱۴۰۵ به ۳۸.۸ درصد رسید. این رشد کم توانسته در شرایط خاصی که کشور دارد، جایگاه استان را از رتبه ۲۴ به ۲۲ ارتقا دهد. وقتی نرخ مشارکت، رشد میکند و نرخ بیکاری سقوط، یعنی بازار کار در حال پذیرش نیروهای جدید است و پویایی اقتصادی در حال شکلگیری است.
معماران موفقیت در شرایط جنگی
دستیابی به این رتبه در شرایطی که کشور در وضعیت جنگی به سر میبرد و زنجیره تامین و برنامهریزی با مخاطرات شدیدی روبروست، یک دستاورد اداری ساده نیست. هر چند که باید بپذیریم در این شرایط اثرگذاری این تغییرهم درسفره مردم چندان ملموس نیست اما همین داشته، موفقیتی است که از نظر بهدانی باید ریشه آن را در همگرایی سه ضلع مدیریت، نمایندگان و مردم جستجو کرد.به گفته او نقشی که استاندار استان درهدایت تلاشها و تسهیل تصمیمگیریها ایفا کرده، باعث شده تا پراکندگی فعالیتها به یک همافزایی تبدیل شود. اما سوال اصلی اینجاست: چه راهکارهای عملیاتی باعث شد تا نرخ بیکاری به این میزان کاهش یابد؟
پاسخ در فعالسازی واحدهای راکد و تبدیل ظرفیتهای تولیدی به فرصتهای شغلی نهفته است. توجه ویژه به طرحهای اشتغالزا، تقویت مشاغل خانگی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان، لایههای جدیدی از اشتغال را دراستان فعال کرده است. بازدیدهای میدانی از صنایع و برگزاری منظم جلسات رفع موانع تولید، باعث شده تا فاصله بین میز مدیریت و کف کارخانه از بین برود.
بهبود نسبت اشتغال
یک شاخص کلیدی دیگر، نسبت اشتغال است. در بهار ۱۴۰۴، این رقم ۳۶.۸ درصد بود که در سال جاری به ۳۷.۲ درصد افزایش یافت. این تغییر به ظاهر کوچک، جایگاه استان را از رتبه ۲۰ به ۱۶ کشاند. این یعنی استان در حال حرکت به سمت کانونهای اشتغالزایی در کشور است.
اما در این میان، یک چالش ذهنی وجود دارد: آیا این کاهش نرخ بیکاری، ناشی از خروج نیروی کاراز چرخه است یا جذب واقعی؟ با نگاه به افزایش نرخ مشارکت و نسبت اشتغال، میتوان استنباط کرد که ما با یک جذب واقعی و فعالسازی منابع انسانی روبرو هستیم.
چرا استان متفاوت عمل کرد؟
در بررسی لایههای زیرین این موفقیت، باید به تغییر استراتژی در مدیریت اقتصادی استان اشاره کرد. در سالهای گذشته، تمرکز بیشتر بر جذب سرمایههای کلان بود، اما در بازه زمانی اخیر، استراتژی به سمت فعالسازی ظرفیتهای خرد و تولیدات محلی تغییر یافت. فعالسازی واحدهای راکد، نه تنها باعث ایجاد شغل شده، بلکه باعث بازگشت اعتماد سرمایهگذاران کوچک به بازار شده است.
همچنین، همافزایی میان مجمع نمایندگان و بدنه اجرایی استان، باعث شد تا موانع قانونی و اداری در سطح ملی با سرعت بیشتری رفع شوند. این یعنی مدیریت استان توانست صدای نیازهای اقتصادی خود را به مرکز برساند و در عین حال، در سطح محلی، راهکارهای عملیاتی را پیاده کند.
ریل استمرار
خراسان جنوبی توانسته است در سختترین شرایط سیاسی و اقتصادی سالهای اخیر، یک الگوی موفق در مدیریت بازار کار ارائه دهد. تلاشی که به گفته رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی از حمایتهای مجمع نمایندگان آغاز شد و در دغدغهمندی مدیران اجرایی به ثمر نشست. این دستاوردها البته یک هشدار شیرین است. وقتی یک استان رتبه اول کشور در کمترین نرخ بیکاری میشود، یعنی استانداردهای جدیدی برای سایر استانها تعریف کرده است. اما آیا این رتبه اول، یک نقطه اتکا برای استراحت است یا سکوی پرتابی برای تبدیل شدن به قطب اقتصادی منطقه؟
استمرار این مسیر نیازمند آن است که دغدغهمندی مدیران، با حمایتهای مردمی گره بخورد تا قطارموفقیت خراسان جنوبی، نه تنها برریل استمرار، بلکه بر ریل توسعه پایدار حرکت کند. این موفقیت، میوه شیرین تعامل میان قدرت مدیریتی و اراده مردمی است که در شرایط بحرانی، به جای توقف، شتاب گرفتند.