ثمره شیرین وقف در تاکستانهای شوکتآباد
برداشت انگور ارگانیک از باغ الگویی فدک موقوفه شوکتآباد بیرجند در حالی آغاز شده که پیشبینی میشود امسال ۶۰ تن محصول از هشت هکتار تاکستان این موقوفه روانه بازار شود؛ مجموعهای که با توسعه باغات، عرضه مستقیم محصول، ایجاد اشتغال و هزینهکرد درآمدها در مسیر اجرای نیات واقفان، به الگویی از پیوند وقف، تولید و خدمترسانی اجتماعی تبدیل شده است.
به گزارش ایرنا، آغاز برداشت انگور ارگانیک از باغ الگویی فدک در موقوفه شوکتآباد بیرجند، نمونهای از پیوند موفق مدیریت اقتصادی موقوفات، توسعه کشاورزی دانشبنیان، اشتغالزایی محلی و تحقق نیات واقفان به شمار میرود؛ الگویی که نشان میدهد سرمایههای وقفی میتوانند همزمان در مسیر تولید، توسعه اقتصادی و خدمترسانی اجتماعی نقشآفرین باشند.
طی یک دهه گذشته، مدیریت موقوفه شوکت آباد با تغییر الگوی کشت و حرکت از شیوههای سنتی به سمت توسعه باغات متناسب با شرایط اقلیمی، گام مهمی در افزایش بهرهوری و پایداری تولید برداشته است.
تغییر الگوی کشت
دهه ۹۰ را میتوان نقطه عطفی در مدیریت این موقوفه دانست؛ زمانی که با هدف مقابله با محدودیت منابع آبی، افزایش ارزش افزوده محصولات و سازگاری با اقلیم خشک خراسان جنوبی، بخش قابل توجهی از اراضی به توسعه باغات اختصاص یافت.
در این چارچوب، کشت محصولاتی همچون انگور، گل محمدی، انار، پسته و عناب جایگزین الگوهای کمبازده گذشته شد و امروز بیش از ۱۱ هزار اصله درخت انگور در این مجموعه به بار نشسته است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: باغ الگویی فدک موقوفه امیر اسماعیل و شیخ محمدهادی شوکتآباد در هشت هکتار از اراضی موقوفه به کشت ارقام انگور پیکامی و شاهرودی اختصاص یافته و پیشبینی میشود امسال حدود ۶۰ تن محصول از این باغ برداشت شود.
حجت الاسلام پرویز بخشیپور با بیان اینکه عملیات برداشت از نیمه تیرماه آغاز شده و تا اوایل مهرماه ادامه دارد، افزود: اکنون بیش از ۱۱ هزار اصله درخت انگور در این مجموعه وجود دارد که حاصل اجرای برنامه تغییر الگوی کشت از دهه ۹۰ تاکنون است.
وی گفت: با هدف افزایش بهرهوری، توسعه باغات و سازگاری با شرایط اقلیمی، الگوی کشت این موقوفه در سالهای گذشته به سمت محصولات باغی از جمله انگور، گل محمدی، انار، پسته و عناب تغییر یافته که نتایج آن امروز در افزایش تولید و بهرهوری کاملاً مشهود است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی یکی از ویژگیهای برداشت امسال را انجام مستقیم عملیات برداشت و عرضه محصول توسط اداره اوقاف و امور خیریه عنوان کرد و افزود: این اقدام با استفاده از ظرفیت نیروهای طرح «شمیم خدمت» آستان مقدس امامزادگان باقریه انجام میشود و روزانه برای ۲۰ تا ۲۵ نفر فرصت شغلی ایجاد کرده است.
به گفته وی، انگورهای برداشتشده بهصورت تازه و بدون واسطه هر روز از ساعت ۱۷ تا ۱۹ در محل باغ الگویی فدک شوکتآباد عرضه میشود تا شهروندان بتوانند محصول را بهطور مستقیم از محل تولید خریداری کنند.
از زمینهای سنتی تا کشاورزی مکانیزه
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی یادآور شد: در گذشته فعالیتهای کشاورزی موقوفه شوکتآباد در سطحی حدود پنج هکتار انجام میشد، اما با برنامهریزی و مدیریت اصولی طی سالهای اخیر، وسعت این اراضی به حدود ۱۰۰ هکتار افزایش یافته است.
وی افزود: حدود ۳۰ هکتار از این اراضی به احداث باغهای جدید شامل انگور، انار، گل محمدی، پسته و عناب اختصاص دارد و هشت هکتار نیز به صورت مکانیزه زیر کشت محصولات زراعی از جمله یونجه رفته است.
حجت الاسلام بخشی پور بیان کرد: همچنین علاوه بر تاکستان یکی از بخشهای موفق این طرح، باغ انار فدک با مساحت چهار هکتار است که از نظر کیفیت و کمیت محصول، عملکردی مطلوب داشته است.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی اظهار کرد: این مزرعه با استفاده از روشهای نوین آبیاری و مدیریت اصولی منابع آب توانسته بهرهوری قابل توجهی را رقم بزند.
احیای قنات و توسعه دامپروری
وی با تاکید بر اینکه یکی از ارکان حیاتی این موقوفه، قنات شوکتآباد است که آبدهی آن ۲۰ لیتر بر ثانیه برآورد میشود ادامه داد: در صورت لایهروبی و مرمت مسیر قنات، میزان آبدهی به ۳۵ لیتر بر ثانیه نیز خواهد رسید که نقشی اساسی در توسعه کشت و احیای اراضی دارد.کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند توسعه باغات وقفی با تکیه بر الگوی کشت متناسب با اقلیم، علاوه بر افزایش بهرهوری منابع آب و ارتقای کیفیت محصولات، زمینه ایجاد اشتغال پایدار، رونق اقتصاد محلی و افزایش ارزش افزوده تولیدات کشاورزی را فراهم میکند.در سالهای اخیر، مدیریت اقتصادی موقوفات نیز با رویکرد مولدسازی داراییهای وقفی، نقش پررنگتری در توسعه اقتصادی ایفا کرده است لذا موقوفه شوکتآباد بیرجند از جمله نمونههای موفق این رویکرد به شمار میرود که توانسته همزمان در حوزه تولید، اشتغال و اجرای نیات واقفان عملکرد قابل توجهی داشته باشد.درآمد حاصل از این موقوفه پس از تأمین هزینههای حفظ، نگهداری و آبادانی، مطابق وقفنامه در اجرای امور خیریه و مذهبی از جمله تعظیم شعائر اسلامی، برگزاری مراسم و عزاداری حضرت فاطمه زهرا (س)، احیای امر حضرت ولیعصر (عج)، کمک به نیازمندان، اطعام و سایر امور عامالمنفعه هزینه میشود.برداشت ۶۰ تن انگور ارگانیک از باغ الگویی فدک، علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار و حذف واسطهها، نشاندهنده ظرفیت بالای موقوفات در تحقق تولید پایدار، اشتغالزایی و تبدیل سرمایههای وقفی به پشتوانهای برای توسعه اقتصادی و اجتماعی استان خراسان جنوبی است.ویژگی مهم موقوفات، تفاوت آنها با بنگاههای صرفاً اقتصادی است زیرا درآمد حاصل از تولید در این مجموعههای وقفی، پس از تأمین هزینههای حفظ، نگهداری و آبادانی موقوفه، مطابق نیت واقفان صرف اجرای امور خیریه و مذهبی میشود.به این ترتیب، چرخه تولید در این مجموعه تنها به ایجاد ارزش اقتصادی محدود نمیشود، بلکه منافع آن بهصورت مستقیم در خدمت فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و حمایت از اقشار نیازمند قرار میگیرد.تجربه موقوفه شوکتآباد نشان میدهد که بهرهگیری از روشهای نوین مدیریت کشاورزی، انتخاب الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی، عرضه مستقیم محصولات و استفاده از ظرفیت نیروهای بومی، میتواند موقوفات را به مراکز مؤثر تولید، اشتغال و توسعه اقتصادی تبدیل کند.موقوفه شوکتآباد در سال ۱۲۷۴ هجری شمسی به ثبت رسید، از کهنترین موقوفات خراسان جنوبی است و با گذشت نزدیک به ۱۳۰ سال، هنوز به عنوان یکی از نمونههای موفق اجرای نیت واقف در کشور شناخته میشود.
باغ و عمارت تاریخی شوکتآباد، از آثار ارزشمند دوره قاجار و متعلق به خاندان شوکتالملک بوده و در کنار قنات و اراضی کشاورزی آن، مجموعهای با سابقهای حدود یک و نیم قرن را شکل داده است.
بر اساس اسناد موجود، واقفان این موقوفه، نیتهایی عمیق و چندوجهی را از برگزاری مراسم ولادت و شهادت ائمه معصومین(ع)، نیمه شعبان و عزاداریهای مذهبی گرفته تا کمک به ایتام، سادات، نیازمندان دارو و درمان، ازدواج سادات، فعالیتهای قرآنی و اطعام عزاداران در وقفنامه خود گنجاندهاند؛ همین تنوع نیتها سبب شده که این موقوفه علاوه بر بُعد مذهبی، نقش اجتماعی و اقتصادی پررنگی نیز ایفا کند.