بهرهوری از دل محدودیتها با جذب سرمایه گذاری خارجی درخراسان جنوبی
تجربه خراسان جنوبی در افزایش بهرهوری و جذب سرمایهگذاری خارجی با وجود محدودیتهای مالی و زیرساختی، در کمیته بهرهوری وزارت امور اقتصادی و دارایی تشریح شد.
خراسان جنوبی در سالهای اخیر تلاش کرده است تصویری متفاوت از یک استان کمجمعیت، پهناور و گرفتار خشکسالی ارائه دهد؛ استانی که اگرچه با محدودیتهای زیرساختی و منابع مالی مواجه است، اما با تکیه بر ظرفیتهایی مانند انرژی خورشیدی، معادن، موقعیت مرزی و سرمایهگذاری خارجی، مسیر تازهای برای رشد اقتصادی خود تعریف کرده است.
این تجربه در کمیته بهرهوری وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز ارائه شد و مرتضی ذاکریان، مدیرکل امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی، با تشریح اقدامات استان، تلاش کرد نشان دهد که چگونه میتوان از دل محدودیتها، فرصت ساخت و بهرهوری را از یک مفهوم اداری به یک رویکرد اجرایی تبدیل کرد. ذاکریان در این نشست با اشاره به سیاستهای اقتصادی کشور و تأکید بر اقتصاد مقاومتی، دیپلماسی اقتصادی و جذب هدفمند سرمایهگذاری خارجی اظهار کرد: تلاش کردیم سرمایهگذاری خارجی را نه رقیب سرمایهگذاری داخلی، بلکه مکمل آن و اهرمی برای افزایش توان اقتصادی استان قرار دهیم.
استانی پهناور با محدودیتهای فراوان اما شاخصهای متفاوت
خراسان جنوبی سومین استان پهناور کشور با جمعیتی حدود ۸۵۰ هزار نفر است؛ استانی که از یک سو ظرفیتهای گسترده معدنی، انرژی خورشیدی و مرزی دارد و از سوی دیگر با خشکسالی، کمبود زیرساخت و نبود خط ریلی مواجه است.
با این حال، به گفته ذاکریان، استان توانسته برای هشت ماه متوالی پایینترین نرخ تورم کشور را ثبت کند و در سال ۱۴۰۴ نیز رتبه نخست کشور در نرخ بیکاری را به دست آورد. نرخ بیکاری استان در بهار ۱۴۰۵ به ۴.۴ درصد رسیده و هدفگذاری برای رسیدن به نخستین استان بدون بیکاری کشور دنبال میشود. خراسان جنوبی همچنین در شاخص امنیت سرمایهگذاری رتبه چهارم و در شاخص بهبود محیط کسبوکار رتبه سوم کشور را به دست آورده است؛ شاخصهایی که در کنار آمار سرمایهگذاری، بخشی از تصویری است که مدیران اقتصادی استان از مسیر طیشده ارائه میکنند.
هر ماه یک پروژه سرمایهگذاری خارجی
مهمترین بخش این تجربه به سرمایهگذاری خارجی بازمیگردد؛ جایی که طی ۲۴ ماه گذشته به طور میانگین هر ماه یک پروژه جدید در استان مصوب شده است. ذاکریان میگوید تعداد پروژههای دارای مجوز معتبر سرمایهگذاری خارجی از ۳۸ پروژه در ابتدای دولت چهاردهم به ۶۳پروژه رسیده که رشد ۶۶ درصدی را نشان میدهد. پروژههای فعال نیز از ۱۶ به ۲۷ پروژه افزایش یافتهاند. این ارقام زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که عملکرد دو سال اخیر با دو دهه گذشته مقایسه شود؛ از سال ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۳، ۳۸ پروژه سرمایهگذاری خارجی در استان مصوب شده بود که پس از پالایش، ۲۱ پروژه معتبر به ارزش ۲۵۸ میلیون دلار باقی ماند. در مقابل، تنها در ۲۴ماه اخیر ۲۵ پروژه جدید مصوب شده و ۱۱ پروژه نیز به بهرهبرداری رسیده است. به این ترتیب، ۵۴ درصد پروژههای معتبر دارای مجوز و حدود ۴۰ درصد پروژههای فعال استان مربوط به همین دو سال اخیر است.
۴۸۳۸ شغل بدون اتکا به منابع عمومی
یکی از نکات برجسته گزارش ارائهشده در کمیته بهرهوری، نحوه تأمین منابع این پروژههاست.
ذاکریان با اشاره به ایجاد ۴۸۳۸ فرصت شغلی گفت: این اشتغال بدون استفاده از منابع بودجه عمومی دولت، تسهیلات بانکی و ارز دولتی ایجاد شده است. به گفته وی، این مدل سرمایهگذاری در واقع تلاش برای افزایش بهرهوری منابع است؛ به این معنا که بدون افزایش فشار بر بودجه و نظام بانکی، منابع جدید وارد چرخه تولید، اشتغال و صادرات شدهاند.
وقتی کمآبی به مزیت سرمایهگذاری تبدیل میشود
در خراسان جنوبی، کمآبی یکی از مهمترین محدودیتهاست؛ اما همین محدودیت در سیاست جذب سرمایهگذاری به یک معیار برای انتخاب پروژهها تبدیل شده است. ذاکریان با اشاره به توسعه نیروگاههای خورشیدی اظهار کرد: ظرفیت نیروگاههای خورشیدی با سرمایهگذاری خارجی از ۱۸ مگاوات در مرداد سال گذشته به ۴۸ مگاوات رسیده و رشد ۱۶۶ درصدی داشته است. این پروژهها علاوه بر کمک به کاهش ناترازی انرژی، مصرف آب بسیار محدودی دارند و زمینه ورود فناوریهای جدید را فراهم میکنند. هدف استان نیز حرکت به سمت تبدیل شدن به نخستین استان بدون خاموشی کشور عنوان شده است.
سرمایهگذار؛ سفیر واقعی استان
اما بخش مهمی از تجربه خراسان جنوبی به نحوه تعامل با سرمایهگذاران بازمیگردد؛ رویکردی که ذاکریان آن را بر پایه «صداقت و حمایت» توصیف میکند. وی معتقد است سرمایهگذار باید ابتدا تصویر واقعی و بدون اغراق از ظرفیتها و محدودیتهای استان دریافت کند و پس از تصمیم به سرمایهگذاری، دستگاه اجرایی موظف است موانع را از مسیر او بردارد. ذاکریان تأکید دارد که بهترین تبلیغ برای جذب سرمایهگذار، خود سرمایهگذار است؛ زیرا تجربهای که یک سرمایهگذار از استان کسب میکند، در بسیاری موارد بیش از دهها جلسه و سخنرانی رسمی بر تصمیم سرمایهگذاران بعدی اثر میگذارد.
سرمایهگذاری با نقشه راه، نه بر اساس سلیقه
مرکز خدمات سرمایه گذاری استان برای کاهش زمان و ریسک سرمایهگذاری، ۱۲۰ فرصت اولویتدار را شناسایی و اطلس جامع سرمایهگذاری را با ۱۴۳ لایه اطلاعاتی تدوین کرده است.
در این اطلس، اطلاعات مربوط به زمین، محدودیتهای قانونی، زیرساختها، فاصله از فرودگاه و مرکز استان و دیگر مؤلفههای مورد نیاز سرمایهگذار در اختیار قرار گرفته است تا انتخاب محل سرمایهگذاری از یک فرآیند سلیقهای به تصمیمی مبتنی بر داده تبدیل شود. مجوزهای بینام، سند راهبردی سرمایهگذاری استان و شهرستانها، کیف دیجیتال سرمایهگذاری و مرکز خدمات سرمایهگذاری نیز از دیگر ابزارهایی است که برای کوتاه شدن مسیر سرمایهگذاری در استان ایجاد شده است.
از انرژی خورشیدی تا فرآوری مواد معدنی
جذب سرمایهگذاری خارجی در خراسان جنوبی تنها به نیروگاههای خورشیدی محدود نمانده و استان به دنبال متنوعسازی سبد سرمایهگذاری است.
فرآوری مواد معدنی، جلوگیری از خامفروشی و جذب فناوریهای جدید از محورهای دیگر این مسیر است. تولید الیاف شیشه از سیلیس و ماسه بادی یکی از نمونههایی است که با هدف ایجاد ارزش افزوده و تکمیل زنجیره تولید در استان دنبال میشود. همزمان، توسعه همکاری اقتصادی با کشورهای همسایه نیز در دستور کار قرار گرفته و در دو سال اخیر برای نخستین بار سرمایهگذارانی از ترکیه، امارات متحده عربی و عمان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر وارد استان شدهاند.
رسانه؛ ضلع دیگر زنجیره سرمایهگذاری
ذاکریان در این نشست همچنین نقش رسانه را در تغییر تصویر اقتصادی استان مورد توجه قرار داد و با تبریک هفته خبرنگار گفت: خراسان جنوبی نباید تنها با روایت خشکسالی، محرومیت و مشکلات شناخته شود. وی تأکید کرد: بیان مشکلات ضروری است، اما در کنار آن باید ظرفیتهای واقعی استان از جمله مزیت های جغرافیایی، خورشید، معدن، مرز و فرصتهای سرمایهگذاری نیز دیده شود.
برگزاری تور رسانهای بازدید از پروژههای سرمایهگذاری خارجی یکی از اقداماتی بود که با همین رویکرد انجام شد تا روایت ظرفیتهای استان از دل پروژههای واقعی و در حال فعالیت شکل بگیرد.
بهرهوری؛ از یک مفهوم اداری
تا یک مدل اجرایی
آنچه در گزارش خراسان جنوبی در کمیته بهرهوری وزارت اقتصاد برجسته شد، صرفاً افزایش تعداد پروژههای سرمایهگذاری خارجی نبود؛ بلکه تلاش برای استفاده متفاوت از منابع و ظرفیتهای موجود بود. در این مدل، کمآبی به سمت توسعه انرژی خورشیدی هدایت شده، موقعیت مرزی به فرصت تعامل اقتصادی با همسایگان تبدیل شده، ظرفیت معدنی به سمت فرآوری و ارزش افزوده رفته و سرمایه خارجی بدون تحمیل بار جدید بر بودجه عمومی و نظام بانکی وارد چرخه تولید شده است.
خراسان جنوبی در این تجربه نشان داده است که بهرهوری الزاماً به معنای داشتن منابع بیشتر نیست؛ گاهی هنر اصلی، پیدا کردن مسیر استفاده بهتر از همان منابعی است که در اختیار داریم. مسیری که اکنون استان تلاش میکند با عبور از جذب پروژههای منفرد، آن را به یک شبکه اقتصادی پایدار تبدیل کند؛ شبکهای که سرمایهگذار، دولت، بخش خصوصی، رسانه و ظرفیتهای مرزی و معدنی را در کنار یکدیگر قرار می دهد و سرمایهگذاری خارجی را از یک آمار اقتصادی به موتور محرک جهش اقتصادی استان تبدیل کرده است.