سهم خواهی خورشیدی استاندار برای مردم
سرمایهگذاری در انرژیهای پاک خراسان جنوبی با یک چرخش جدی در اولویتها، از سرمایهگذاران کلان و خارجی گذر کرد تا خورشید استان دیگر تنها منبع درآمدی پولداران نباشد. تشکیل تعاونیهای خورشیدی اکنون در صدر برنامههای اجرایی استان قرار گرفته است تا سهم تولید برق از این نعمت طبیعی، به جای خروج از استان، مستقیماً به منبع درآمدی پایدار برای بازنشستگان و کارکنان دولت تبدیل شود و عدالت در توزیع ثروت انرژی، جایگزین تکیه به سرمایهداران درشت شود.
تنبیه بودجهای برای توسعه اجتناب ناپذیر
مدیریت انرژی در خراسان جنوبی اکنون از حالت توصیهای خارج شده و به یک سیستم سختگیرانه تنبیه و پاداش تبدیل شده است. رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی خراسان جنوبی، در نشست ستاد انرژیهای تجدیدپذیر استان، حقیقتی تلخ اما ضروری را برای مدیران دستگاههای اجرایی روشن کرد. علی بهدانی، صراحتاً اعلام کرد که دستگاههایی که در اجرای تعهدات انرژی خود کوتاهی کردهاند، دیگر نمیتوانند انتظار بودجههای کامل را داشته باشند. در واقع، کسر بودجه از اعتبارات هزینهای دستگاههای کمکار، به یک ابزار فشار تبدیل شده است تا مدیران را مجبور کند به جای گزارشهای روی کاغذ، به دنبال اجرای عملیاتی نیروگاههای خورشیدی باشند.
او تأکید کرد که تنها راه رهایی از این جریمههای مالی، تکمیل و بهرهبرداری واقعی از نیروگاههای خورشیدی است. این رویکرد نشان میدهد که سازمان مدیریت و برنامهریزی استان، توسعه انرژیهای پاک را نه یک انتخاب، بلکه یک الزام بودجهای تعریف کرده است. اما در میان این فشارها، یک نقطه ضعف بزرگ وجود دارد که علی بهدانی با صراحت از آن یاد کرد؛ حضور کمرنگ و گاه بیتفاوت شرکت برق منطقهای در پروژههای زیرساختی. او با گلایه از اینکه پروژههای سال گذشته به دلیل تأخیر در پیگیریهای این شرکت محقق نشد، هشدار داد که اگر در سال جاری موافقتنامهها به مشارکت عملیاتی و منطقی تبدیل نشود، تمام تلاشهای سازمان مدیریت و برنامهریزی برای خروج از بحران بودجهای به بنبست خواهد خورد.
جنگ برای مالکیت نور
در لایه تصمیمگیری، استاندار در حال اجرای یک جراحی عمیق در بدنه سرمایهگذاری است. او با نگاهی انتقادی به مدلهای قبلی، اعلام کرد که جذب سرمایهگذار خارجی، هرچند در ظاهر مثبت به نظر میرسد، اما در حقیقت منافع ملی و سودآوری شخصی در این مسیر دنبال می شود و عملاً هیچ اشتغال یا درآمد پایداری برای مردم بومی استان ایجاد نمیکند. از نظر هاشمی، خورشید خراسان جنوبی نباید فقط برای ثروتمندتر شدن سرمایهگذاران خارجی نورافشانی کند، بلکه باید منبعی برای نجات معیشت بازنشستگان و کارکنان هم باشد. استاندار با تعریف تشکیل شرکتهای تعاونی به عنوان اولویت راهبردی، مسیر جدیدی را گشود تا سرمایهگذاری خرد جایگزین سرمایههای کلان شود. او معتقد است تعاونیهای کارکنان، بهویژه برای بازنشستگانی که امروز با مشکلات شدید معیشتی دست و پنجه نرم میکنند، تنها راهکار واقعی برای سرشکن کردن هزینهها و ایجاد یک کمکهزینه ضروری است. هاشمی با لحنی قاطع از دستگاههای متولی خواست تا این موضوع را صرفاً یک ثبت قانونی در اداره ثبت شرکتها ندانند، بلکه مسئولیت آنها پیگیری جدی تا مرحله بهرهبرداری و سودآوری است. این یعنی دولت استانی، اکنون نقش حامی تعاونیهای مردمی را بر عهده گرفته تا ثروت خورشید را از انحصار پولداران خارج کرده و میان مردم توزیع کند.
برق خورشیدی در روستاها و مدارس
برای اینکه این استراتژی از حالت تئوری خارج شود، نقشههای اجرایی دقیقی ترسیم شده است. رئیس اتاق تعاون خراسان جنوبی، از فعال شدن ۳۰ شرکت تعاونی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر خبر داد که در حال حاضر ظرفیتی در حدود ۶ تا ۷ مگاوات دارند. غلامحسین حسینی، با اشاره به تشکیل تعاونیهای جدید در شهرستانهای قائنات و بیرجند، تأکید کرد که هدف نهایی، تحقق کامل دستورات استاندار تا پایان سال جاری است. حسینی معتقد است که مشارکت مردمی، تنها راه تحقق اهداف استان در حوزه انرژی پاک است.
اما گستره این طرح تنها به تعاونیها محدود نمیشود. استاندار دستور داد که احداث نیروگاههای خورشیدی بر پشتبام ۹۰۰ دهیاری استان به عنوان یک وظیفه ابلاغی پیگیری شود. همچنین طرح شهدای مدرسه میناب با هدف تجهیز ۳۱۳ مدرسه استان در حال اجراست تا مراکز آموزشی نه تنها مصرفکننده، بلکه تولیدکننده انرژی باشند. در بخش کشاورزی نیز، تأکید بر مجهز کردن چاهها به پنلهای خورشیدی به صورت ماهانه پیگیری میشود تا وابستگی کشاورزان به شبکه برق و سوخت کاهش یابد. این شبکه گسترده از نیروگاههای کوچک، در مجموع یک سپر دفاعی در برابر خاموشیهای گسترده ایجاد میکند.
رؤیای نخستین استان خودتأمین
یکی از سختترین بخشهای این مسیر، متقاعد کردن بخش صنعت است. استاندار با ارزیابی عملکرد حوزه صنایع، صراحتاً اعلام کرد که هدف از توسعه نیروگاههای خورشیدی در شهرکهای صنعتی، صرفاً درآمدزایی بورسی نیست، بلکه اولویت اصلی، خودتامینی برق برای جلوگیری از خاموشیهای فصلی در گرمای تابستان است. او از صنایع خواست تا با استفاده از تسهیلات بانکی و وامهای ارزی بانک توسعه تعاون، سریعتر به سمت خودتامینی حرکت کنند تا چرخ تولید در تابستان متوقف نشود. در همین راستا، مدیرکل امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی، با ارائه آمارهای امیدوارکننده، از پیشرفت فیزیکی ۶۰ درصدی نیروگاه ۱۰ مگاواتی نهبندان خبر داد. مرتضی ذاکریان با اشاره به اینکه ۴۸ مگاوات از ظرفیت نیروگاهی استان با سرمایهگذاری خارجی در حال اقدام است و ۷ پروژه دیگر با ظرفیت ۱۴۰ مگاوات در مرحله احداث قرار دارند، ادعای بزرگی را مطرح کرد: خراسان جنوبی میتواند تا تابستان سال آینده، به عنوان نخستین استان کشور در زمینه خودتامینی برق و حذف کامل خاموشیها معرفی شود. ذاکریان همچنین از تشکیل کنسرسیومی با مشارکت بانکها، بیمهها و وزارت اقتصاد برای اجرای پروژه نیروگاه خورشیدی در شهرستان فردوس خبر داد تا پایداری شبکه برق استان تضمین شود.
تضاد تجهیزات موجود و بودجههای غایب
اما در میان این همه ارقام و امیدواریها، شکافی عمیق در لایههای اجرایی وجود دارد که میتواند تمام این تلاشها را به خطر بیندازد. مدیرکل حفاظت محیط زیست استان با افشای حقیقتی تکاندهنده اعلام کرد که پنلهای خورشیدی برای ادارات تمامی ۱۲ شهرستان استان خریداری شده و در انبارها موجود است. اما مسئله اینجاست که برای نصب این تجهیزات و اتصال آنها به شبکه سراسری، حمایت مالی وجود ندارد. این یعنی استان در تله تجهیزات بدون زیرساخت افتاده است؛ جایی که سختافزار خریداری شده اما برای فعال شدن، نیازمند یک جرقه مالی است.
همزمان مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی، به چالش تامین برق برای بیش از ۶۰ واحد تولیدی پیمانکاران اشاره کرد. پیشنهاد میرمحمد مودی برای احداث نیروگاههای خورشیدی سیار برای کارخانههای آسفالت و سنگشکن، راهکاری هوشمندانه برای جلوگیری از توقف عملیات عمرانی است. اما پذیرش این طرح در شورای فنی، تعیینکننده خواهد بود که آیا پیمانکاران میتوانند از این نعمت بهرهمند شوند یا خیر؟
میان جریمه و رؤیای استقلال
خراسان جنوبی اکنون در مرکز یک تضاد بزرگ قرار دارد. از یک سو اراده سیاسی استاندار برای توزیع عادلانه ثروت خورشید و فشار بودجهای رئیس سازمان مدیریت و برنامه ریزی برای مجبورکردن دستگاهها به توسعه نیروگاه های خورشیدی، موتور محرکی است که استان را به جلو میراند. از سوی دیگر، کندی دستگاه های متولی و نبود بودجه برای نصب تجهیزات موجود در انبارها، مانند ترمزهایی هستند که سرعت این پیشروی را میگیرند.
تکیه بر تعاونیهای مردمی، جسورانهترین بخش این پازل است. تبدیل کردن بازنشستگان به تولیدکننده برق، نه تنها یک اقدام اقتصادی، بلکه یک حرکت اجتماعی برای بازگرداندن عزت معیشتی به کارکنان دولت است. اما سؤال حیاتی این است که آیا این هماهنگی میان دستگاههای اجرایی به اندازهای است که بتواند تا پایان سال جاری، تمام تعهدات را محقق کند؟
قبل از طوفان تابستانی
تمام این جلسات، تهدیدهای بودجهای و وعدههای مگاواتی، به یک نقطه حساس ختم میشوند: تابستان سال آینده. این تاریخ، روز حسابرسی نهایی است تا مشخص شود آیا زنجیرهای وابستگی به شبکه برق سراسری پاره شده است یا خیر. در حال حاضر، تجهیزات در انبارها منتظر نصباند و مدیران در حال رقابت برای فرار از جریمههای بودجهای. اما حقیقتی که در این شلوغی نادیده گرفته شده، این است که خورشید هر روز میتابد، اما تبدیل این نور به برق، نیازمند چیزی فراتر از دستورات اداری است. حالا باید دید در اولین موج گرمای تابستان، این انقلاب زرد به روشنایی میانجامد یا تنها یک روایت در گزارشهای پایان سال مدیران باقی میماند تا دوباره شاهد خاموشیهایی باشیم که این بار، بار وعده تعاونیها را هم بر دوش می کشند.