بلاتکلیفی 95 کیلومتر راه استان / ناقوس مرگ جاده ای برای 192 نفر
محورهای درون و برونشهری استان از ابتدای سال، با ثبت آمار تکاندهنده ۱۹۲ جانباخته، به یکی از بحرانیترین نقاط ترافیکی کشور تبدیل شده اند. این آمار مرگبار که حاصل ترکیبی از نقصهای زیرساختی، خستگی رانندگان در مسیرهای کویری و نبود سامانههای نظارتی است، در نشست شورای راهبری تصادفات استان مورد بررسی قرار گرفت. در این جلسه، مقامات ارشد انتظامی و پلیس راهور کشور با تحلیل دلایل این تراژدی، بر لزوم اجرای فوری «بسته نجات» شامل دوباندهسازی محورهای پرخطر و هوشمندسازی کنترل ترافیک تأکید کردند.
خستگی در سکوت کویر
سردار حسن شجاعینسب، فرمانده انتظامی استان، محورهای طولانی کویری را عامل اصلی خستگی و خوابآلودگی رانندگان دانست. در این مسیرهای یکنواخت، رانندگان ساعتها در سکوت مطلق پیش میروند، بدون آنکه سایهای از یک آبادی یا مکانی برای استراحت ببینند. سرهنگ سیاوش محبی، رئیس پلیس راه کشور هم تأکید کرد که تبدیل این واقعیت اقلیمی به عامل مرگ مسافران، نشاندهنده نقصهای زیرساختی است. حادثه دلخراش محور دیهوک به کرمان، جایی که یک راننده پس از هفت ساعت رانندگی مستمر، خوابش برد و ۶ نفر را با خود به دنیای دیگر برد، گواه این حقیقت است که نبود استراحتگاههای بینراهی، قیمتش با جان انسانها پرداخت میشود.
بحران واژگونی و خودروهای سنگین
سرهنگ محمدامیر کاظمی، رئیس پلیس راه استان در ادامه، از افزایش ۱۵ تا ۲۵ درصدی تردد وسایل نقلیه سنگین خبر داد. این ترافیک غولپیکر در جادههای محدود، ریسک حوادث را به شدت بالا برده است. آمارها نشان میدهد ۳۴ درصد تصادفات برونشهری استان مربوط به واژگونی است که در برخی ماهها به رقم تکاندهنده ۶۷ درصد میرسد؛ در حالی که میانگین کشوری تنها ۲۳ درصد است. سرهنگ محبی اشاره کرد که نبود شانههای ایمن و شیارهای لرزاننده باعث میشود هر خطای کوچک راننده یا یک لحظه خوابآلودگی، به واژگونی و مرگ منجر شود.
تلههای مرگ جادهای
برخی نقاط در جادههای استان، دیگر تنها یک مسیر نیستند، بلکه به تلههای مرگ تبدیل شدهاند. محور مشهد به زاهدان امروز بحرانیترین شریان استان است که بیشترین تلفات را به خود اختصاص داده است. اما در دل این محور، «گردنه آخوندشفیع» تراژدی محض است. سرهنگ کاظمی فاش کرد که در این محدوده ۱۰ کیلومتری، ۱۵ نفر جان باختهاند که ۱۲ مورد از این مرگها تنها در یک مقطع ۳۰۰ تا ۴۰۰ متری رخ داده است. متوقف شدن پروژه اصلاح این محور توسط پیمانکار، باعث شده است تا هر روز قیمت توقف ماشینآلات عمرانی با جان انسانها پرداخت شود.
خلأ شدید سامانههای هوشمند
در استانی با ۱۷ هزار کیلومتر راه، نظارت انسانی به تنهایی ممکن نیست. اما متأسفانه جادههای خراسان جنوبی هنوز چشمهای کافی برای دیدن تخلفات ندارند. سرهنگ کاظمی توضیح داد که برای هوشمندسازی کامل محورها به ۱۴۰ سامانه ثبت تخلف نیاز است، اما تنها ۶۳ سامانه فعال است. نبود نظارت هوشمند در محورهای حیاتی مانند طبس-یزد، نهبندان-زابل و سربیشه-ماهیرود باعث شده تا شدت حوادث افزایش یابد و در برخی تصادفات، شمار جانباختگان به ۳ تا ۴ نفر در یک حادثه برسد. میانگین ۷۳ تصادف روزانه در استان، لزوم تسریع در تأمین اعتبار برای تکمیل سامانههای هوشمند را بیش از پیش نمایان میکند.
تراژدی صفهای سوخت
یکی از متغیرهای خطرناک در معادلات تصادفات استان، موضوع صفهای سوخت است. سرهنگ کاظمی هشدار داد که ماندن طولانیمدت رانندگان در صف جایگاههای سوخت، خستگی مفرطی ایجاد میکند که در ادامه مسیر به حادثه منجر میشود. خطرناکتر از آن، حمل سوخت در ظرفهای غیرمجاز توسط رانندگان برای فرار از صف است؛ اقدامی که خودرو را به بمبی ساعتی تبدیل کرده و در بسیاری از تصادفات، شدت آتشسوزی را افزایش داده و شانس نجات مصدومان را به صفر رسانده است.
مرگ عابران در شهرها
مرگ تنها در جادههای کویری کمین نکرده است. سردار احمد کرمیاسد، جانشین پلیس راهور کشور، فاش کرد که ۶۸ درصد جانباختگان حوادث شهری، کاربران آسیبپذیر یعنی عابران پیاده و موتورسواران هستند. وی تأکید کرد که برای نجات این افراد، نیازی به پروژههای عمرانی سنگین نیست، بلکه با اصلاح گذرگاهها، ایجاد جزیرههای ترافیکی و آرامسازی معابر میتوان تلفات را کاهش داد. همچنین ۵۹ درصد حوادث شهری ناشی از عدم توجه به جلو است که مدیریت سرعت در شهرها را به کلید نجات تبدیل میکند.
معجزه دوباندهسازی جادهها
در میان این تاریکی، تجربه محور بیرجند به قاین یک امید است. دوباندهسازی ۱۰۰ کیلومتر از این مسیر، حوادث را ۵۸ درصد کاهش داده است. این آمار گویای آن است که تنها راه نجات، خروج از دوران جادههای دوطرفه است؛ چرا که در حال حاضر بیش از ۸۰ درصد محورهای استان دوطرفه هستند و در بسیاری از آنها تنها یک خط ممتد وجود دارد که هیچ حاشیه امنی برای جبران خطای راننده باقی نمیگذارد.
بسته نجات و تجهیزات
سرهنگ محبی رویکردهای سنتی مانند جریمه یا توقیف خودرو را ناکافی دانست و خواستار یک «بسته نجات» جامع و همافزایی ملی شد. وی از پیگیری برای تامین خودروهای پلیس راه و احداث پاسگاههای جدید در نقاط کور خبر داد تا نظارت میدانی افزایش یابد. سردار کرمیاسد نیز پیشنهاد کرد تا زمان تکمیل اصلاحات زیرساختی، محدودیتهای سرعت متناسب با وضعیت واقعی جادهها اعمال شده و کارگروهی ویژه و هفتگی برای مدیریت بحران تشکیل گردد.
کیلومترهای بلاتکلیف
یکی از تکاندهندهترین بخشهای گزارشها، وجود نقاط کور مدیریتی در جادههاست. سرهنگ محبی فاش کرد که حدود ۹۵ کیلومتر از راههای استان در وضعیتی قرار دارد که حتی متولی نگهداری و ایمنسازی آنها مشخص نیست. این جادههای «بیصاحب» در حالی به حال خود رها شدهاند که هر لحظه میتوانند به صحنه حوادث مرگبار تبدیل شوند. وی تأکید کرد که برای تعیین تکلیف این محورها و تامین اعتبارات لازم، رایزنیهای گستردهای با مسئولان حوزه راه در جریان است تا این خلأهای مدیریتی که مستقیماً با جان مردم در ارتباط است، هرچه سریعتر پر شود. به باور رئیس پلیس راه کشور، با توجه به شدت پیامدهای خطای رانندگان در این استان، ارتقای ایمنی زیرساختها باید همگام با اصلاح رفتار رانندگان پیش برود تا خطای انسانی به معنای مرگ قطعی نباشد.
سرمایهگذاری بر روی آسفالت، تجهیز پلیس راه و اصلاح رفتار رانندگان، تنها راه خروج از این وضعیت است. تا زمانی که جادههای کویری ایمن نشوند، سامانههای هوشمند فعال نگردند و فرهنگ استراحت جایگزین عجله شود، هر سفر در شرق کشور با ریسکی بزرگ همراه است. جادهها نباید مسیری به سوی گورستانها باشند، بلکه باید پلی باشند برای رسیدن به عزیزان.