زمزمههای پارچه و نخ در سکوتِ تاجمیر؛ درخشش «دوتوک» در برج آزادی
در گوشهای از جغرافیای خشک و استوار سربیشه، قصههای قدیمی را در میان کوچههای روستای تاجمیر زمزمه کرد، انگشتانی هنرمند رؤیایی از جنس اصالت دوختند. در این سکوت سرشار از رنگ، فاطمه کلندرزهی با نخ و سوزن و تخیلی بیمرز، روحی تازه به یک نماد بخشید تا «دوتوک زربخت» متولد شود؛ عروسکی که حالا نامش در تالارهای باشکوه تهران و در سایه استوار برج آزادی میدرخشد.
دوتوک، تنها یک اثر هنری یا یک عروسک بومی نیست؛ او سفیرِ صبورِ روستایی است که از دل خاک تاجمیر برخاست تا در دهمین دوره جایزه ملی فیروزه، میان ۴۵۰۰ اثر از سراسر ایران، رتبه دوم را به دست آورد. این پیروزی، در واقع پیروزیِ هنرِ خانه است، پیروزیِ زنی که میراث نیاکانش را با زبانی مدرن بازتعریف کرد تا جهان ببیند که در دورترین نقاط خراسان جنوبی، خلاقیتی میتپد که هیچ مرزی را نمیشناسد.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان جنوبی، این موفقیت را نه یک اتفاق، بلکه گواهی بر قدرت اقتصاد فرهنگ در رگهای روستاهای استان میداند. به گفته محمود رمضانی، حضور ۵۴ اثر از خراسان جنوبی در این رقابت ملی، نشان از آن دارد که هنر سنتی در این دیار، دیگر تنها برای تماشای نوستالژیک در موزهها نیست، بلکه به ابزاری برای توسعه و بازشناسی هویت تبدیل شده است.
داستان دوتوک، داستانی است از تداوم و پیوند؛ چرا که پیش از این نیز، مهجبین کلندرزهی با اثری مشابه، راه را برای این هنر هموار کرده بود. حالا حضور دوباره دوتوک در نمایشگاه ملی، این پیام را میرساند که تاجمیر، گهوارهای برای تولد هنر عروسکسازی بومی است و این هنر، ریشهای دارد که در اعماق تاریخ این روستا دوخته شده است.
اما افقهای پیش روی دوتوک، فراتر از یک تندیس یا جایزه است. وعدههای حمایتی وزارت فرهنگ و کمک رایزنان بازرگانی برای بازاریابی بینالمللی، دریچهای را به سوی جهان گشوده است. دوتوک اکنون آماده است تا از مرزهای سربیشه و تهران بگذرد و به عنوان سفیر فرهنگی ایران، در بازارهای جهانی به نمایش درآید.
وقتی هنر روستایی با حمایتهای ساختارمند پیوند میخورد، «صادرات فرهنگی» دیگر یک اصطلاح پیچیده مدیریتی نیست، بلکه تبدیل به واقعیتِ لمسپذیری میشود که از دستان یک زن روستایی آغاز شده و به بازارهای جهانی ختم میشود. دوتوک زربخت، نمادی است از این حقیقت که اصالت، اگر با خلاقیت گره بخورد، هرگز قدیمی نمیشود و همیشه راهی برای درخشش در بلندترین برجها مییابد.