تحرک تازه برای بیدار کردن اقتصاد میل ۷۳ /جانمایی گلورده بر نقشه ثروت
بازارچه‌های مرزی در مناطق محروم، دیگر نمی‌توانند صرفاً به عنوان نقاطی برای تبادلات خرد و محدود شناخته شوند؛ این مراکز در صورت مدیریت استراتژیک، پتانسیل تبدیل شدن به قطب‌های رشد و موتورهای محرک توسعه منطقه‌ای را دارند. در بازدیدی تازه، زمزمه‌های تحولی بزرگ به گوش می‌رسد. بازارچه مرزی گلورده در شهرستان درمیان، پس از ۱۲ سال حبس در بن‌بست دیپلماتیک و اقتصادی، در آستانه بازگشتی است که می‌تواند معادلات معیشتی شرق کشور را به کلی تغییر دهد. این نقطه جغرافیایی که روزگاری شاهرگ حیاتی تجارت محلی بود، اکنون با تغییر رویکرد مدیریتی از یک مرز خاموش به یک کانون امید تبدیل شده است تا زنجیره‌ای از توقفات طولانی را بگسلد و ضربان قلب اقتصاد مرزی را دوباره به تپش درآورد.
چرخش مدیریتی؛ از مرز تا بازار
بازدید میدانی سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، و سیدحسن هاشمی، نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف، از نقطه صفر مرزی گلورده، اعلام یک استراتژی جدید توسعه است. همچنین می تواند نشان دهنده تمرکزی تازه در مدیریت اقتصاد مرز باشد؛ گذاری که قصد فعال کردن اقتصاد در همه مناطق استراتژیک مرزی را دارد و معیشت مرزنشینان را بر باید ها و نباید های دیگر اولویت می دهد.
استاندار در این بازدید با تأکید بر آمادگی کامل زیرساختی استان، از موافقت اولیه وزیر کشور برای فعال‌سازی این مرز خبر داد. در واقع، گلورده با داشتن غرفه‌ها، جایگاه سوخت و دفاتر گمرکی، تنها در انتظار چراغ سبز کشور افغانستان است تا دوباره به چرخه مبادلات بازگردد و از حالت رکود خارج شود.
شکستن انحصار تجاری ماهیرود
در ۱۲ سال گذشته، تمام بار تجارت رسمی استان بر دوش گذرگاه ماهیرود افتاده است. اگرچه ماهیرود با رشد ۹۰ درصدی در حجم ترانزیت و عبور روزانه هزاران کامیون به یک غول تجاری تبدیل شده، اما این تمرکز بیش از حد، ریسک لجستیکی بالایی ایجاد کرده است. وقتی تمام تخم‌مرغ‌های تجارت در یک سبد قرار بگیرند، هرگونه اختلال در آن نقطه می‌تواند کل صادرات استان را فلج کند. صادرات میلیون تنی کالا به ارزش ۱۹۰ میلیون دلار نشان می‌دهد که حجم تجارت خراسان جنوبی دیگر در یک گلوگاه نمی‌گنجد. بازگشایی گلورده به معنای توزیع عادلانه ثروت در جغرافیای استان است تا رونق اقتصادی تنها در یک نقطه متمرکز نباشد و شهرستان درمیان نیز سهم واقعی خود را از این ثروت ملی دریافت کند.
تسهیل مسیر صنایع استراتژیک
فعال شدن میل ۷۳، در واقع یک ضربه فنی به هزینه‌های تولید و صادرات است. از منظر تحلیل زنجیره تأمین، هر کیلومتر کاهش در مسیر حمل کالا، به معنای کاهش هزینه سوخت، استهلاک ناوگان و زمان است. برای مجموعه‌های بزرگی مانند کارخانه سیمان باقران که بیش از ۹۰ درصد محصولات خود را به افغانستان می‌فرستد، بازگشایی گلورده به معنای کاهش چشمگیر هزینه‌های لجستیکی و افزایش سرعت رساندن کالا به مقصد است. وقتی مسیرهای تجاری کوتاه‌تر شوند، قیمت تمام‌شده کالا کاهش یافته و توان رقابتی کالای ایرانی در بازار همسایه افزایش می‌یابد. این یعنی تبدیل یک مزیت جغرافیایی به یک سود اقتصادی ملموس برای تولیدکنندگان صنعتی و کشاورزان منطقه.
ترمز مهاجرت در مناطق محروم
از منظر تحلیل جامعه‌شناختی، گلورده برای مردم درمیان تنها یک بازارچه نیست، بلکه راهکاری برای بقاست. آمارهای تاریخی از فعالیت بیش از ۲ هزار کولبر و مبادلات ۷ میلیون دلاری در این مرز گواه این است که تعطیلی میل ۷۳، هزاران خانواده را از منبع درآمد مستقیم محروم کرد. سیدحسن هاشمی، نماینده مجلس، با تأکید بر اینکه مرز باید به اقتصاد مردم وصل شود، به نکته‌ای حیاتی اشاره کرد؛ مرز باید از یک موقعیت جغرافیایی به ابزاری برای اشتغال و بهبود معیشت تبدیل شود. فعال شدن این مرکز، ترمز دستی مهاجرت از روستاهای مرزی به شهرها خواهد بود و باعث می‌شود جوانان منطقه به جای جستجوی کار در شهرهای دور، در خاک خود ثروت‌آفرینی کنند.
تکه گمشده پازل توسعه
تجارت بدون جاده، رویایی است که زود می‌میرد. پروژه جاده ماهیرود-فراه که ۱۷ سال متوقف بود و اکنون بخش بزرگی از آن به بهره‌برداری رسیده، نشان می‌دهد که دولت متوجه پیوند ناگسستنی میان زیرساخت و تجارت است. اما برای اینکه گلورده دوباره بیدار شود، بازگشایی گمرک به تنهایی کافی نیست. باید زنجیره‌ای از خدمات بومی شامل انبارداری مدرن، سوخت‌رسانی، تعمیرگاه‌های تخصصی و خدمات رفاهی توسط مردم منطقه ایجاد شود. در غیر این صورت، بازگشایی مرز تنها به معنای عبور کامیون‌های غریبه از جاده‌های درمیان خواهد بود، بدون آنکه ریالی در جیب مردم بومی منطقه قرار گیرد. هدف نهایی باید تبدیل مرز به یک اکوسیستم اقتصادی باشد.
تبدیل ظرفیت مرزی
به اهرم توسعه
از این روست که نماینده مردم بیرجند، خوسف و درمیان در مجلس هم، با تأکید بر اهمیت استراتژیک مرزها عنوان کرد که مرز برای شهرستان درمیان صرفاً یک موقعیت جغرافیایی نیست، بلکه یک ظرفیت اقتصادی است که باید برای رونق تولید، تجارت، اشتغال و بهبود معیشت مردم منطقه به کار گرفته شود. دکتر هاشمی: افزود بازارچه‌های مرزی تنها زمانی نقش واقعی خود را در اقتصاد منطقه ایفا می‌کنند که فعالان اقتصادی بتوانند با موانع کمتر و شرایط مناسب‌تری فعالیت کنند. او همچنین بررسی دقیق موانع اجرایی را لازمه تقویت بازارچه گلورده دانست و تأکید کرد: تصمیم‌گیری درباره آینده این نقطه باید با نگاهی توسعه‌ای و واقع‌بینانه صورت گیرد. هاشمی بر ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی و شنیدن صدای فعالان تأکید کرد تا این بازدید به راهکارهای عملی برای بیداری اقتصادی گلورده منجر شود.
دیپلماسی برای گشودن قفل‌ها
اکنون تمام چشم‌ها به رایزنی‌های وزارت امور خارجه و دیپلماسی اقتصادی دولت چهاردهم دوخته شده است. تجربه موفق تجارت استان با افغانستان را می‌توان به عنوان یک مدل در سطح کشور معرفی کرد، اما تکمیل این مدل در گرو بازگشایی کامل چهار دروازه مرزی است. اگر گلورده در کنار ماهیرود، یزدان و دوکوهانه به فعالیت کامل برسد، خراسان جنوبی از یک استان مرزی، به یک هاب تجاری منطقه‌ای تبدیل خواهد شد که دسترسی به بازارهای افغانستان و حتی بازارهای دورتر مانند چین را تسهیل می‌کند. این استراتژی، قدرت چانه‌زنی اقتصادی استان را در سطح ملی و بین‌المللی افزایش می‌دهد.
اما آیا اراده سیاسی دو کشور می‌تواند بر موانع دیپلماتیک غلبه کند تا قفل ۱۲ ساله گلورده برای همیشه شکسته شود؟ و اگر این دروازه باز شود، آیا سازوکارهای حمایتی لازم فراهم است تا ثروت حاصل از این تجارت، به جای عبور سریع از جاده‌ها، در رگ‌های اقتصاد محلی شهرستان درمیان جاری شود و زندگی مردم مرزنشین را متحول کند؟