جهش 90 درصدی تولید در مزارع ارغوانی
رشد ۹۰ درصدی تولید محصول استراتژیک استان، عددی ارزشمند است چون معیشت هزاران خانواده را جابه‌جا می‌کند، ترازوهای صادرات را تغییر می‌دهد و می‌تواند جایگاه یک استان را در بازار جهانی طلای سرخ تثبیت کند.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی خراسان جنوبی از کشت زعفران در حدود ۱۶ هزار و ۲۳۴ هکتار از اراضی استان خبر داد و گفت: پیش‌بینی می‌شود تولید این محصول امسال ۹۰ درصد افزایش یابد. درویشی تصریح کرد که از این سطح زیر کشت، حدود ۱۶ هزار و ۱۱۵ هکتار بارور و نزدیک به ۱۱۹ هکتار غیربارور است؛ تفکیکی که معنای روشنی دارد؛ بخش عمده مزارع استان در مرحله بهره‌دهی قرار دارند و سرمایه‌گذاری سال‌های گذشته اکنون در آستانه برداشت است.
رقمی که از دل خاک بیرون می‌آید
بر پایه سطح بارور استان و میانگین عملکرد سه کیلوگرم زعفران خشک در هکتار، تولید زعفران خشک خراسان جنوبی در سال ۱۴۰۵ حدود ۴۸ و سه دهم تن برآورد می‌شود. برای درک مقیاس این جهش، کافی است آن را با عملکرد قطعی سال گذشته مقایسه کنیم؛ تولید قطعی زعفران خشک استان در سال ۱۴۰۴ بالغ بر ۲۵ و ۳۵ صدم تن ثبت شده بود. با این حساب، پیش‌بینی امسال چیزی نزدیک به دو برابر شدن تولید است. اما درویشی خود نیز بر این نکته تأکید کرده که میزان نهایی تولید، بسته به شرایط آب‌وهوایی، وضعیت گل‌دهی و عملکرد مزارع در فصل برداشت تعیین خواهد شد؛ واقعیتی که همیشه سایه احتیاط را بر پیش‌بینی‌های بخش کشاورزی می‌گستراند.
سه ضلع اصلی نقشه زعفران
آمارها نشان می‌دهد تمرکز کشت زعفران در استان، شکلی نابرابر اما منطقی دارد. شهرستان قائنات با حدود چهار هزار و ۹۹۸ هکتار، سرایان با سه هزار و ۴۵۷ هکتار و فردوس با سه هزار و ۱۷۷ هکتار، سه شهرستان عمده و زعفران‌خیز استان به شمار می‌روند. چنین توزیعی نشان می‌دهد سیاست توسعه کشت در سال‌های گذشته، بر پایه اقلیم و تجربه کشاورزان پیش رفته است، نه بر پایه دستور اداری. در همین حال، نزدیک به ۲۳ هزار و ۵۰۰ خانوار در خراسان جنوبی در زمینه کشت و تولید زعفران فعالیت می‌کنند و معیشت بخشی از آن‌ها مستقیم به این محصول گره خورده است؛ گرهی که با هر نوسان قیمت یا تغییر اقلیم، محکم‌تر یا شکننده‌تر می‌شود.
مهر؛ ماه تصمیم‌های حساس
مدیر باغبانی جهادکشاورزی استان با بیان اینکه در مهرماه عملیات اصلی زراعی در مزارع زعفران بر آبیاری گل‌دهی که همان آبیاری محرک است و کوددهی تکمیلی متمرکز می‌شود، افزود: در کنار این دو عملیات اصلی، پایش مستمر وضعیت مزارع، کنترل علف‌های هرز و آفات و آماده‌سازی بهره‌برداران برای برداشت به‌موقع گل نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در واقع همین چند هفته، سرنوشت کیفیت محصول سال را رقم می‌زند؛ اگر آبیاری محرک در زمان درست انجام شود و کوددهی تکمیلی دقیق باشد، گل‌دهی مزارع تقویت می‌شود و اگر این فرصت از دست برود، جبران آن تا برداشت بعدی ممکن نیست.
فصل رؤیایی برداشت
درویشی گفت: برداشت زعفران در خراسان جنوبی معمولاً از اواخر مهرماه آغاز می‌شود و با توجه به شرایط اقلیمی و زمان گل‌دهی در شهرستان‌های مختلف، تا آبان‌ماه و گاهی اوایل آذرماه ادامه می‌یابد. این گستردگی زمانی، هم فرصت است و هم چالش؛ از یک سو فشار برداشت روی یک بازه کوتاه متمرکز نمی‌شود و امکان مدیریت نیروی کار فراهم می‌آید و از سوی دیگر، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین کارگر، خشک‌کن مناسب و ظرفیت نگهداری محصول را دوچندان می‌کند. در همین بازه است که اگر زیرساخت فرآوری و بسته‌بندی همراهی نکند، بخشی از این تولید چشمگیر می‌تواند به‌جای ارزش افزوده، به فشار روی قیمت تبدیل شود.
جهشی که باید با زیرساخت همراه شود
افزایش ۹۰ درصدی تولید، دستاوردی کم نیست، اما به تنهایی کافی هم نیست. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که رشد کمی محصول، اگر با توسعه صنایع تبدیلی، تقویت برندسازی و گشایش بازارهای هدف همراه نشود، می‌تواند به کاهش قیمت و بی‌انگیزگی کشاورز منجر شود. زعفران برای خراسان جنوبی فراتر از یک محصول کشاورزی است؛ شناسنامه اقتصادی، سرمایه اجتماعی و ابزار هویت‌سازی است. بنابراین مسیر پیش‌رو، تنها پهن کردن فرش ارغوانی در مزارع نیست؛ ساختن زنجیره‌ای کامل از مزرعه تا بازار است؛ زنجیره‌ای که در آن کشاورز، فرآورنده، بسته‌بند و صادرکننده، همگی سهم منصفانه خود را از این ارزش ببرند. اگر این همراهی محقق شود، جهش امسال می‌تواند نقطه شروع یک تحول پایدار باشد و نه فقط یک رکورد فصلی.