سپر واکسیناسیون برای کودکان مرزنشین

موقعیت جغرافیایی استان خراسان جنوبی به دلیل برخورداری از مرزهای مشترک با افغانستان، این منطقه را به یکی از حساس‌ترین نقاط نظارتی در مقابله با بیماری‌های واگیر تبدیل کرده است. هم‌زمانی با روز جهانی مبارزه با فلج اطفال، ضرورت تقویت حصارهای بهداشتی در این استان برای جلوگیری از ورود ویروسی که در کشورهای همسایه همچنان فعال است، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.
فلج اطفال بیماری ویروسی مسری است که به طور ویژه کودکان زیر پنج سال را تهدید می‌کند و در شدیدترین حالت منجر به فلج دائمی یا مرگ می‌شود. اگرچه ایران سال‌هاست که موفق شده است انتقال بومی ویروس وحشی فلج اطفال را متوقف کند، اما تداوم گردش ویروس در افغانستان و پاکستان، آمادگی نظام سلامت در شرق کشور را به یک اولویت استراتژیک تبدیل کرده است.

ایمن سازی در نقاط کور
بررسی پیشینه اقدامات بهداشتی در خراسان جنوبی نشان می‌دهد که این استان به طور مستمر میزبان برنامه‌های گسترده ایمن سازی تکمیلی بوده است. در یکی از دوره‌های کلیدی اجرای این طرح، واکسیناسیون بیش از ۲۱ هزار کودک زیر پنج سال در ۳۳۶ نقطه مختلف استان به طور کامل پوشش داده شد.
در سال ۱۴۰۳، مجید شایسته، رئیس وقت مرکز بهداشت استان از به‌کارگیری ۳۳۰ تیم بهداشتی برای اجرای واکسیناسیون خانه‌ به خانه خبر داد. در این طرح، بیش از ۲۰ هزار کودک ایرانی و غیرایرانی زیر پنج سال به عنوان جامعه هدف شناسایی شدند که تنها در دو روز نخست، بیش از ۱۰ هزار کودک معادل ۵۲ درصد از کل جامعه هدف واکسینه شدند. این سرعت عمل در اجرا، نشان دهنده تسلط نیروهای بهداشتی بر شناسایی نقاط کور و دسترسی به کودکان در مناطق صعب العبور است.

استان در کانون برنامه‌ مناطق پرخطر
استراتژی وزارت بهداشت در بهمن ماه ۱۴۰۴، شناسایی مناطق پرخطر کشور به عنوان اولویت نخست بود. سیدمحسن زهرایی، رئیس اداره بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن وزارت بهداشت در دی‌ماه ۱۴۰۴ از اجرای برنامه ملی ایمن‌سازی تکمیلی فلج اطفال با استفاده از واکسن تولید داخل خبر داد و تأکید کرد که این برنامه با تمرکز بر مناطق پرخطر کشور اجرا می‌شود.
بر اساس این برنامه، ۲۲ دانشگاه علوم پزشکی در سراسر کشور مأمور اجرای عملیات ایمن سازی تکمیلی شدند که دانشگاه علوم پزشکی بیرجند و استان خراسان جنوبی در صدر این لیست قرار داشتند. این برنامه که در دو مرحله در دی و بهمن ماه اجرا شد، به صورت فعال و خانه‌ به خانه روی کودکان زیر پنج سال ایرانی و غیرایرانی متمرکز بود. اولویت اصلی در این عملیات، سکونتگاه‌های مهاجران، مناطق حاشیه شهرها، نواحی مرزی و نقاطی بود که پوشش واکسیناسیون در آن‌ها پایین تر از حد مطلوب ارزیابی شده بود.

گردش ویروس در همسایگی
دلیل اصلی استمرار این برنامه‌های سخت‌گیرانه در شرق کشور، آمارهای نگران‌کننده از کشورهای همسایه است. طبق گزارش‌های وزارت بهداشت در بهمن ۱۴۰۴، در سال میلادی ۲۰۲۵ تعداد ۳۰ مورد ابتلا به فلج اطفال در پاکستان و ۹ مورد در افغانستان شناسایی شده است. علاوه بر این، شناسایی ویروس در نمونه‌های فاضلاب این دو کشور، ثابت می‌کند که ویروس همچنان در محیط فعال است.
با توجه به جابه‌جایی‌های مداوم جمعیت و ترددهای مرزی در خراسان جنوبی، احتمال ورود ویروس از طریق افراد واکسینه نشده همواره وجود دارد. به همین دلیل، شناسایی کودکان جامانده از برنامه ایمن سازی در مناطق مرزی، به یک ضرورت حیاتی تبدیل شده است.

نقش بهورزان در حفاظت از مرزها
در استانی به پهناوری خراسان جنوبی که بخش بزرگی از جمعیت آن در روستاهای پراکنده، مناطق عشایری و نواحی مرزی زندگی می‌کنند، دسترسی به خدمات بهداشتی ارکان اصلی موفقیت است. بهورزان و مراقبان سلامت در این استان با مراجعه مستقیم به منازل و شناسایی دقیق کودکان، نقش کلیدی در تکمیل برنامه‌های ایمن سازی ایفا می‌کنند.
رویکرد واکسیناسیون خانه‌ به خانه در سال‌های اخیر باعث شده است تا فاصله جغرافیایی و دشواری دسترسی به مراکز بهداشتی، دیگر مانعی برای دریافت خدمات پیشگیرانه نباشد. این شبکه متراکم بهداشتی در کنار آگاهی خانواده‌ها، سدی مستحکم در برابر بازگشت بیماری‌های خطرناک ایجاد کرده است. تقویت پوشش واکسیناسیون در مناطق کم برخوردار و مرزی، تنها راه تضمین سلامت نسل آینده در شرق کشور است تا امنیت بهداشتی کودکان در حصاری نفوذناپذیر از واکسیناسیون حفظ شود.