استانداردسازی برای جهش اقتصادی عناب و زرشک/ شناسنامه برای محصولات طلایی

در اقتصاد مدرن، تفاوت میان یک محصول کشاورزی ساده و یک کالای استراتژیک، در عبور از مسیر سخت استانداردسازی نهفته است. برای استانی مانند خراسان جنوبی که با گردنبند سرخ زرشک و دانه‌های سرخ عناب شناخته می‌شود، تولید به تنهایی کافی نیست. آنچه امروز برای جهش اقتصادی منطقه نیاز است، تبدیل مزیت نسبی به مزیت رقابتی است. تدوین معیارهای فنی برای استاندارد سازی پودر عناب خشک و زرشک بی‌دانه همین هدف را دنبال می کند؛ یک استراتژی اقتصادی برای خروج از دام خام فروشی و ورود به دنیای فرآوری با ارزش افزوده بالاست.

پایان عصر تولید سنتی
تا به امروز، بسیاری از محصولات بومی استان به صورت سنتی و بدون وجود یک خط‌کش دقیق کیفی به بازار عرضه می‌شدند. این مسئله باعث می‌شد تا خریداران و به‌ویژه بازارهای صادراتی، به دلیل نبود یک گواهینامه معتبر و یکپارچه، در پذیرش قیمت‌های منصفانه تردید کنند. مصطفی بذری، مدیرکل استاندارد استان، با اشاره به برگزاری کمیسیون تدوین استانداردهای استانی برای پودر عناب خشک و زرشک بی‌دانه، دقیقاً روی همین نقطه ضعف دست گذاشته است. هدف این است که برای هر دانه زرشک بی‌دانه و هر گرم از پودر عناب، شناسنامه‌ای فنی تعریف شود که در هر جای دنیا، ضمانت‌کننده کیفیت آن باشد.

ارزش افزوده در زنجیره تولید
وقتی صحبت از پودر عناب یا زرشک بی‌دانه می‌شود، ما در واقع درباره صنعت فرآوری صحبت می‌کنیم. فروش محصول خام، سود کمی دارد و تابع نوسانات شدید بازار است، اما تبدیل عناب به پودر استاندارد یا تولید زرشک بی‌دانه با استانداردهای دقیق، یعنی ایجاد ارزش افزوده. تدوین این استانداردها به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد تا فرآیند تولید خود را بهینه کنند و از ضایعات بکاهند. زمانی که الزامات فنی و شاخص‌های کیفی به صورت شفاف تعریف شوند، تولیدکننده می‌داند برای رسیدن به رتبه اول کیفیت باید چه مسیری را طی کند و مصرف‌کننده نیز با اطمینان می‌داند که بابت چه کیفیتی هزینه پرداخت می‌کند.

اعتماد؛ ارز نامرئی بازار
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های محصولات بومی در بازارهای داخلی و جهانی، نبود اعتماد متقابل است. مصرف‌کننده شهری یا خریدار خارجی، تمایلی به خرید محصولی ندارد که معیار کیفیت آن تنها ادعای فروشنده باشد. مصطفی بذری بر این باور است که استانداردسازی، گامی مؤثر در افزایش اعتماد مصرف‌کنندگان است. در واقع، استاندارد نقش یک واسطه صادق را ایفا می‌کند که به خریدار می‌گوید این محصول، تمامی مراحل بهداشتی و فنی را طی کرده است. این اعتماد است که در نهایت منجر به افزایش تقاضا و در نتیجه ارتقای جایگاه اقتصادی تولیدکنندگان خرد و کلان استان می‌شود.

حمایت هوشمند از تولیدکننده
برخی تصور می‌کنند استانداردسازی، سخت‌گیری‌های اداری را افزایش داده و دست تولیدکننده را می‌بندد؛ اما حقیقت برعکس است. استانداردسازی در واقع یک سپر حمایتی است. وقتی استانداردی برای زرشک بی‌دانه تدوین می‌شود، تولیدکنندگان متعهد و باکیفیت از شر رقبای بی‌کیفیتی که با قیمت پایین و کالای نامرغوب بازار را اشباع می‌کنند، رهایی می‌یابند. این یعنی حمایت از تولیدکننده واقعی و تشویق به سرمایه‌گذاری در تکنولوژی‌های نوین فرآوری. با تعیین چارچوبی مشخص برای ارزیابی کیفیت، رقابت در بازار از رقابت بر سر قیمت ارزان به رقابت بر سر کیفیت برتر تغییر می‌یابد.

گامی به سوی بازارهای جهانی
خراسان جنوبی پتانسیل تبدیل شدن به قطب تجهیزات غذایی و دارویی بر پایه محصولات بومی را دارد. عناب و زرشک کاربردهایی فراتر از سفره‌های خانگی دارند و در صنایع دارویی و آرایشی جهان جایگاه ویژه‌ای دارند. اما ورود به این صنایع، بدون داشتن استانداردهای سخت‌گیرانه غیرممکن است. تدوین استانداردهای استانی، اولین پله برای رسیدن به استانداردهای ملی و سپس بین‌المللی است. با این اقدام، راه برای صادرات گسترده‌تر و ورود به بازارهای هدف باز می‌شود و محصولات استان دیگر به عنوان کالای کشاورزی ساده، بلکه به عنوان محصول صنعتی و فناورانه شناخته می‌شوند.

چشم‌اندازی برای توسعه روستایی
تأثیر این تصمیمات تنها به دفاتر اداری یا کارخانه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه مستقیماً بر زندگی کشاورزان در روستاها اثر می‌گذارد. توسعه فرآوری محصولات کشاورزی به معنای ایجاد اشتغال در روستاها و جلوگیری از مهاجرت است. وقتی کارخانه‌های پودر سازی عناب و واحدهای تولید زرشک بی‌دانه با تکیه بر استانداردهای علمی رشد کنند، زنجیره تأمین تقویت شده و کشاورز با اطمینان بیشتری تولید می‌کند، چرا که می‌داند محصولش در یک چرخه صنعتی استاندارد قرار دارد.
این اقدام اداره کل استاندارد، نشان‌دهنده تغییر رویکرد در مدیریت منابع بومی است. تبدیل مزیت‌های طبیعی به ثروت‌های پایدار، تنها از مسیر علم و استاندارد می‌گذرد. تدوین استانداردهای پودر عناب و زرشک بی‌دانه، گامی است برای مدرنیزه کردن اقتصاد استان که هر چند دیر برداشته شده اما اگر با حمایت‌های مالی و تسهیلات بانکی برای تجهیز واحدهای تولیدی همراه شود، می‌تواند تحولی بنیادین در معیشت مردم و جایگاه اقتصادی منطقه ایجاد کند.