انتشار بوی نامطبوع ناشی از فعالیت کشتارگاه خاور پیشه، زندگی روزمره ساکنان سایت اداری بیرجند را با دشواری مواجه کرده است؛ مشکلی که در هفته‌های اخیر شدت گرفته و با وجود اخطارهای مکرر محیط زیست و پیگیری قضایی، همچنان ادامه دارد، جهاد کشاورزی از پیش‌بینی انتقال دیگ پخت ضایعات در حدود ۶ ماه آینده خبر می‌دهد و مطالبه اصلی ساکنان، رفع فوری آلودگی و تعیین تکلیف نهایی انتقال این واحد است.
به گزارش ایرنا، در سایت اداری بیرجند، جایی که به گفته ساکنان حدود پنج هزار نفر زندگی می‌کنند، بوی نامطبوع فقط به لحظه‌ای ناخوشایند در گذر از خیابان یا حضور در فضای باز محدود نمی‌شود؛ این بو، آن‌طور که اهالی روایت می‌کنند، به بخشی از دغدغه روزمره خانواده‌ها تبدیل شده است.
روزهایی که پنجره‌ها باید بسته بمانند، هوای خانه مجال تازه شدن پیدا نمی‌کند و حتی خوردن یک خوراکی در مدرسه برای بعضی کودکان با احساس ناخوشایند همراه می‌شود.
در روایت ساکنان، مسئله فقط شدت بوی نامطبوع نیست؛ طولانی شدن مشکل و روشن نبودن زمان پایان آن نیز بر نارضایتی‌ها افزوده است، مردم از پیگیری‌های مکرر میان دستگاه‌های مختلف می‌گویند و در مقابل، مسئولان از اخطار، رسیدگی قضایی و برنامه انتقال تاسیسات خبر می‌دهند؛ فاصله‌ای میان آنچه در جلسات و مکاتبات دنبال می‌شود و آنچه مردم در زندگی روزمره تجربه می‌کنند.
زهرا جعفری، از ساکنان سایت اداری بیرجند در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با اشاره به شدت گرفتن بوی نامطبوع در هفته‌های اخیر، گفت: حدود ۲۰ تا ۲۵ روز است که شدت بو بسیار زیاد شده بود و واقعاً زندگی کردن در این شرایط سخت است، بزرگ‌ترها و بچه‌ها از این وضعیت اذیت می‌شوند و در طبقات بالاتر ساختمان، شدت بو بیشتر احساس می‌شود. وی با بیان اینکه بوی نامطبوع در برخی طبقات، به‌ویژه طبقه پنجم، به‌شدت آزاردهنده است، افزود: در بعضی مواقع به‌سختی می‌توان نفس کشید، حتی اگر مهمان داشته باشیم، وجود چنین بویی در محیط خانه شرایط ناخوشایندی ایجاد می‌کند و این بو از نظر ما حتی از بوی فاضلاب هم بدتر است و آسایش خانواده‌ها را گرفته است.
جعفری ادامه داد: قبلاً پنجره‌ها را باز می‌کردیم تا هوا در خانه جریان داشته باشد اما وقتی این بو در محیط پخش می‌شود، دیگر نمی‌توانیم از هوای بیرون استفاده کنیم، من حتی اجازه نمی‌دهم دخترم برای بازی به پایین ساختمان برود، چون نگرانم از این وضعیت اذیت شود.
بوی نامطبوع از خانه تا مدرسه
فاطمه خونیکی، دیگر شهروند ساکن سایت اداری بیرجند، نیز از تاثیر این وضعیت بر کودکان می‌گوید؛ کودکانی که به روایت او، آلودگی بو را نه فقط در خانه، بلکه در محیط مدرسه هم تجربه می‌کنند.
وی گفت: مشکل فقط به داخل خانه‌ها محدود نیست و بوی نامطبوع به مدرسه هم رسیده است، بچه‌ها نیز از این شرایط ناراضی هستند و می‌گویند وقتی می‌خواهیم خوراکی بخوریم، به دلیل بوی بد، میلی به غذا نداریم و حالمان بد می‌شود.
خونیکی با اشاره به پیگیری‌های خانواده‌ها از دستگاه‌های مختلف افزود: هر جایی که فکرش را بکنید، موضوع را پیگیری کرده‌ایم، اما هنوز پاسخ روشنی نگرفته‌ایم، یک اداره موضوع را به دستگاه دیگری ارجاع می‌دهد؛ بهداشت به علوم پزشکی و آنها به محیط زیست ارجاع می‌دهد، در حالی که مردم انتظار دارند یک دستگاه مشخص مسئولیت پیگیری را بر عهده بگیرد و نتیجه را اعلام کند.
وی تاکید می‌کند: خواسته ما روشن است؛ نمی‌خواهیم خانواده‌ها و بچه‌ها هر روز با چنین بویی زندگی کنند، انتظار داریم مسئولان به جای ارجاع مکرر موضوع، راهکار مشخصی ارائه دهند و زمان پایان این وضعیت معلوم شود.
برخی ساکنان ضمن ابراز نارضایتی از این مشکل، خواستار پیگیری موضوع و اطلاع‌رسانی درباره نتیجه اقدامات مسئولان هستند که برای این منظور خبرنگار ایرنا به سراغ مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی و رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی رفت.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی فراتر از منشاء بوی نامطبوع است؛ با وجود گذشت چندین سال از طرح موضوع انتقال کشتارگاه، چرا هنوز پایان این وضعیت برای ساکنان روشن نیست و تا زمان جابه‌جایی تأسیسات، چه اقدامی برای کاهش آلودگی در محل فعلی انجام خواهد شد؟
اخطارهای محیط زیستی و پیگیری قضایی
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی در این زمینه از اخطارهای مکرر و پیگیری قضایی تخلفات زیست‌محیطی کشتارگاه خاورپیشه بیرجند خبر داد و گفت: با وجود اقدامات نظارتی و تغییراتی در سیستم پخت ضایعات، مشکل انتشار بوی نامطبوع در برخی مقاطع همچنان ادامه دارد.
علی خانی افزود: کشتارگاه خاورپیشه هنگام استقرار، ضوابط و فاصله‌های قانونی را رعایت کرده بود، اما با توسعه شهر بیرجند و نزدیک شدن مناطق مسکونی به این واحد، مشکلات ناشی از فعالیت آن و نارضایتی ساکنان افزایش یافته است.
وی یادآور شد: محیط زیست در پی بازدیدهای متعدد، اخطارهای لازم را صادر کرده و در سال گذشته نیز به دلیل تداوم مشکلات، پرونده این واحد به مراجع قضایی ارجاع شد که در نهایت به صدور جریمه گردیده است. مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی تاکید کرد: هدف اصلی از پیگیری قضایی، رفع آلودگی و جلوگیری از تداوم مشکلات برای مردم است و اصلاح فرایند فعالیت و رفع منشا آلودگی باید مدنظر قرار گیرد.
خانی با اشاره به مصوبه کارگروه انتقال صنایع آلاینده در سال ۱۴۰۲ گفت: بر اساس این مصوبه، به کشتارگاه خاورپیشه و چند واحد دیگر فرصت داده شد تا به مدت ۲ سال، تحت نظارت دستگاه‌های مسئول فعالیت کنند . وی افزود: پس از پایان این مهلت، موضوع انتقال کشتارگاه بار دیگر در کارگروه مربوط اخیر مطرح شد و بر ضرورت انجام تمهیدات لازم برای جابه‌جایی این واحد به مکانی مناسب تاکید شده است. خانی ادامه داد: تامین زمین و تسهیلات مورد نیاز و ارائه برنامه زمان‌بندی از الزامات این فرایند است، در همین راستا، مکاتبات اولیه با مسئولان واحد انجام شده و از آنان خواسته شده است برنامه انتقال خود را برای بررسی در جلسات کارشناسی ارائه کنند.
وی با اشاره به نقش مدیریت ضایعات کشتارگاهی در انتشار بوی نامطبوع اظهار کرد: با وجود انجام تغییراتی در سیستم پخت ضایعات، این اقدامات نتوانسته است در همه مقاطع مشکل بو را به‌طور کامل برطرف کند و مدیریت اصولی ضایعات همچنان از موضوعات مهم این پرونده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی افزود: بررسی نحوه انتقال و فرآوری ضایعات در محل جدید یا سایر واحدهای کشتارگاهی مستلزم تایید دستگاه‌های تخصصی، از جمله دامپزشکی و بخش‌های مرتبط با بهداشت و سلامت عمومی است.
خانی با اشاره به مطالبه ساکنان منطقه برای رفع بوی نامطبوع گفت: پیگیری‌های نظارتی و قانونی ادامه دارد و هدف، کاهش آلودگی و رفع مشکلات زیست‌محیطی مردم است؛ موضوعی که تحقق آن به همکاری دستگاه‌های مسئول و تعیین تکلیف الزامات انتقال این واحد بستگی دارد.
انتقال دیگ پخت مشروط به تامین منابع مالی
در ادامه پیگیری موضوع، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی از پیش‌بینی انتقال بخشی از تاسیسات کشتارگاه خاور پیشه، به‌ویژه دیگ پخت ضایعات، در بازه زمانی حدود ۶ ماه خبر داد؛ برنامه‌ای که اجرای آن به تامین منابع مالی، انجام اقدامات اجرایی و طی مراحل قانونی وابسته است.
محسن اسفندیاری اظهار کرد: کشتارگاه خاور پیشه از واحدهای قدیمی فعال در استان است که طی سال‌های گذشته در تامین نیازهای بخش تولید نقش داشته، اما توسعه شهر بیرجند به سمت این مجموعه و نزدیک شدن مناطق مسکونی به آن، مشکلاتی برای ساکنان اطراف ایجاد کرده است.
وی افزود: بخش مهمی از بوی نامطبوع گزارش‌شده در اطراف کشتارگاه به فعالیت دیگ پخت ضایعات مربوط می‌شود؛ فرایندی که در صورت مدیریت نشدن مناسب می‌تواند موجب انتشار بو در محدوده اطراف شود. رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به سابقه برنامه‌ریزی برای انتقال این تاسیسات گفت: از سال‌ها قبل، زمینی به مساحت حدود یک هکتار در محدوده دشت بجد برای انتقال بخشی از تاسیسات این واحد در نظر گرفته شده است، اما با وجود گذشت چندین سال، این جابه‌جایی تاکنون به‌طور کامل عملیاتی نشده است.
اسفندیاری ادامه داد: اکنون موضوع با جدیت بیشتری دنبال می‌شود تا مالک مجموعه بتواند مراحل قانونی و اداری لازم را برای استقرار تاسیسات در محل جدید طی کند. در این زمینه، دریافت مجوزهای لازم و تامین منابع مالی مورد نیاز از موضوعات مهمی است که باید تعیین تکلیف شود. وی با اشاره به هزینه‌های اجرای طرح بیان کرد: برآورد مالک این است که اجرای طرح به سرمایه‌گذاری چند ده میلیارد تومانی نیاز دارد؛ از این رو، تامین تسهیلات در کنار سرمایه‌گذاری شخصی می‌تواند در سرعت‌بخشیدن به جابه‌جایی تاسیسات موثر باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: در پی مذاکرات انجام‌شده با مالک کشتارگاه، موضوع معرفی وی برای دریافت تسهیلات در دست پیگیری است و بر اساس گفت‌وگوهای صورت‌گرفته، در صورت تامین به‌موقع منابع مالی و انجام سرمایه‌گذاری مورد نیاز، انتقال دیگ پخت ضایعات به محل جدید می‌تواند در بازه‌ای حدود ۶ ماه انجام شود.
اسفندیاری تاکید کرد: این زمان‌بندی به فراهم شدن شرایط مالی، انجام اقدامات اجرایی و طی شدن مراحل قانونی وابسته است و برای تحقق آن باید پیگیری‌های لازم ادامه یابد.
وی با بیان اینکه انتقال دیگ پخت ضایعات با جابه‌جایی کامل کشتارگاه تفاوت دارد، گفت: در مرحله نخست، انتقال تاسیساتی که منشا اصلی بوی نامطبوع معرفی شده‌اند، مورد توجه قرار گرفته است؛ اما انتقال کامل مجموعه به محل جدید، فرایندی جداگانه است که باید در مراحل بعدی پیگیری شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: اجرای برنامه انتقال کامل به تامین زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری، دریافت مجوزهای لازم و هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط نیاز دارد و باید شرایط استقرار فعالیت کشتارگاه در محل جدید فراهم شود.
اسفندیاری با اشاره به ورود دادستانی به موضوع اظهار کرد: ساماندهی این وضعیت باید از سال‌های قبل با جدیت بیشتری دنبال می‌شد، اما در شرایط کنونی، اولویت آن است که با پیگیری هماهنگ دستگاه‌های مسئول، مالک مجموعه و سایر بخش‌های مرتبط، اقدامات لازم برای کاهش آلودگی و رفع نارضایتی مردم انجام شود.
از وعده انتقال تا نتیجه ملموس
مسئله بوی نامطبوع در سایت اداری بیرجند اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که تداوم اخطارها و مکاتبات، به‌تنهایی پاسخگوی مطالبه ساکنان نیست.
از یک سو، مردم از دشواری زندگی روزمره و تاثیر بو بر فضای خانه و مدرسه می‌گویند و از سوی دیگر، مسئولان از پیگیری قضایی، برنامه انتقال و ضرورت تامین اعتبار سخن می‌گویند؛ اما آنچه هنوز برای ساکنان به نتیجه ملموس تبدیل نشده، پایان یافتن بوی آزاردهنده است. انتقال دیگ پخت ضایعات در صورت اجرا، می‌تواند گامی برای کاهش بو باشد؛ با این حال، تحقق این وعده به تامین منابع مالی و طی مراحل قانونی وابسته است و با انتقال کامل کشتارگاه نیز تفاوت دارد، از همین رو، کنترل بو در محل فعلی، تعیین زمان‌بندی روشن برای مراحل انتقال و اعلام عمومی پیشرفت اقدامات، بخش مهمی از پاسخگویی به مطالبه شهروندان به شمار می‌رود.
مسئله برای ساکنان سایت اداری بیرجند نه صرفاً یک پرونده اداری و زیست‌محیطی، بلکه کیفیت زندگی در خانه‌هایی است که باید محل آرامش باشند و مدرسه‌هایی که کودکان انتظار دارند در آنها بی‌دغدغه درس بخوانند. اکنون باید دید وعده انتقال در بازه حدود ۶ ماهه تا چه اندازه به برنامه‌ای اجرایی و قابل ارزیابی تبدیل می‌شود و دستگاه‌های مسئول برای کاهش آلودگی تا آن زمان چه تدبیری خواهند داشت.