گزارشی از نشست فعالان بخش گردشگری خراسان جنوبی با معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی: سندی برای تخریب بن‌بست گردشگری خراسان جنوبی
قرار است برای کویری که سال‌ها گنجی بی‌صاحب خوانده شده، نسخه علاج بنویسند. خراسان جنوبی با تاریخی کهن، صنایع دستی زنده و مرزی که به بازار آن‌سوی افغانستان باز می‌شود، آبستن سندی است که می‌تواند سرنوشت اقتصادی‌اش را عوض کند؛ سندی برای شکستن بن‌بستی که میان ظرفیت بی‌پایان و سرمایه‌گذاری خفته ایستاده است. حاصل نشست فعالان این صنعت، یک خبر تازه بود: تدوین طرح جامع گردشگری استان.
سند، نه وعده
گفته های معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، محور اصلی این نشست بود. انوشیروان محسنی‌بندپی، اعلام کرد: طرح جامع گردشگری خراسان جنوبی تدوین می‌شود. این سند سه مأموریت روشن دارد: شناسایی ظرفیت‌ها، رفع موانع توسعه و تقویت سرمایه‌گذاری. به گفته او کارشناسان وزارتخانه به استان اعزام می‌شوند تا توانمندی‌ها و فرصت‌های گردشگری را به‌صورت میدانی بررسی کنند. متن نهایی با مشارکت دستگاه‌های اجرایی و فعالان بخش خصوصی نوشته می‌شود و پس از تکمیل مطالعات، در شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان مطرح خواهد شد. پیام او روشن بود: خراسان جنوبی دیگر نباید داشته‌های ارزشمندش را بی‌بهره بگذارد.
نسخه بحران
او صنعت گردشگری کشور را در ماه‌های گذشته پرتلاطم خواند. ورود گردشگر گاهی فرو ریخت و گاهی قد کشید. بندپی گفت: روند بهبود در برخی مقاطع از سر گرفته شد، اما بحران‌ها تمام‌شدنی نیستند و برای تشدید آن‌ها باید سناریوی مشخص داشت. به باور او توسعه گردشگری بدون مشارکت مردم، تقویت جوامع محلی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی امکان‌پذیر نیست. رونق اقتصادی، ایجاد اشتغال و ماندگاری جمعیت روستاها نتیجه همین مسیر است. خراسان جنوبی در گردشگری داخلی، خارجی، سلامت، زیارت، روستایی و فرهنگی توانمندی‌های ارزشمند دارد که با حمایت مسئولان و فعالان به فرصت اقتصادی تبدیل می‌شود.
عدد طلایی
خبر خوش مالی هم شنیده شد. محسنی‌بندپی از منابع بند ب تبصره ۱۵ و منابع مرتبط با صندوق توسعه ملی برای تأمین مالی طرح‌های واجد شرایط گفت. برای ساخت هتل‌های پنج‌ستاره، امکان بررسی پرداخت تسهیلات با پیشرفت فیزیکی اولیه پنج تا ۱۰ درصد وجود دارد. موانع سرمایه‌گذاری باید برداشته شود: مشکلات بانکی، فرآیندهای اداری کند و مشوق‌های قانونی استفاده‌نشده. مسئولان ملی و استانی باید این گره‌ها را باز کنند تا سرمایه‌گذار با اطمینان قدم بردارد.
انتقاد از نگاه به میراث
طبیعی استان
سیدحسن هاشمی، نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف در مجلس شورای اسلامی، هم گفت: نگاه به میراث تاریخی و طبیعی استان باید تغییر کند. حفظ آثار تاریخی کافی نیست؛ بهره‌برداری اقتصادی از این گنجینه و ایجاد اشتغال پایدار ضرورت دارد. مقبره ابن‌حسام خوسفی، خانه‌های تاریخی بیرجند، ارگ بهارستان، ظرفیت‌های نجومی و علمی، معادن متنوع، کویر و روستاهای تاریخی داشته‌های ارزشمند استان است. این داشته‌ها زمینه گردشگری فرهنگی، علمی، ژئوتوریسم و گردشگری سلامت را فراهم می‌کند. او خواستار کارگروه ویژه برای رفع موانع و تسریع در تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام گردشگری شد.
خشکسالی، اقتصاد کشاورزی استان را آسیب‌پذیر کرده است. گردشگری روستایی می‌تواند جایگزینی برای معیشت باشد. احیای صنایع دستی، قالی‌بافی و صنایع بومی و رویدادهایی مانند گل نرگس و پنبه مله خوسف راهی برای تقویت سفره روستاییان است. توسعه رشته‌های دانشگاهی مرتبط با گردشگری و توسعه روستایی، ایجاد دانشکده تخصصی و تربیت نیروی متخصص خواسته بعدی او بود. تدوین برنامه جامع تحول گردشگری استان و پیگیری ثبت جهانی روستاهای مستعد، از جمله چنشت و افین، مطالبه جدی این نماینده است.
نماینده مردم قائنات و زیرکوه، هم از ظرفیت‌های کم‌نظیر گردشگری و کشاورزی استان گفت. سلمان اسحاقی، خواستار ثبت جشنواره‌های زرشک، زعفران و عناب در تقویم گردشگری کشور و تدوین استانداردی مشخص برای صیانت از اعتبار زعفران قائنات شد. او از ثبت آجیل مشکل‌گشای روستای بیهود قدردانی کرد. جشنواره عناب به نام خرم‌آباد در تقویم گردشگری کشور ثبت شده است. مهر و آبان فصل برداشت زرشک و زعفران است؛ فرصتی ویژه برای گردشگری کشاورزی. ثبت ملی زعفران استان و قائنات مطالبه بعدی این نماینده مجلس است.
کارنامه استان
سیدمحمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی کارنامه را رو کرد. استان در پرداخت تسهیلات گردشگری رتبه سوم کشور را کسب کرده است. اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بخش میراث فرهنگی و گردشگری استان ۲۰۰ درصد افزایش یافته و تسهیلات این حوزه در مقایسه با سال ۱۴۰۲ حدود ۱۰ برابر شده است. بیش از ۲۰ مجوز بی‌نام گردشگری در استان معرفی شد. در دولت چهاردهم بیش از ۳۰ اقامتگاه بوم‌گردی راه‌اندازی شد. نمایشگاه‌ها و بازارچه‌های صنایع دستی در نوروز و تابستان تحولات قابل توجهی داشت. سفرهای کاری به شهرستان‌ها برای دیدار فعالان سه برابر شد. اخذ مجوز نمایندگی میراث فرهنگی زیرکوه پس از ۱۳ سال صادر شد. مرزهای یزدان و ماهیرود ظرفیت مناسبی برای جذب گردشگران خارجی دارند و خراسان جنوبی یکی از دو استان مرزی کشور است که طرح گذر از مرزها را جدی دنبال می‌کند.
گلایه‌ای که در تهران می‌خوابد
صدای فعالان گردشگری اما گلایه مشترک‌شان است در یک جمله خلاصه می‌شود: پرونده‌هایی که در تهران می‌خوابد. مسعود کرباسچی با اشاره به حدود ۱۲۰ خانه بوم‌گردی استان، پیشنهاد کرد در این مراکز فضایی برای عرضه صنایع دستی یا خانه‌های خلاق دیده شود تا هنر بومی احیا و اقتصاد روستا تقویت شود. او خواستار توجه به موانع انجمن‌ها و تشکل‌های حرفه‌ای شد.
محمد بهمنش بر لزوم حفظ و تقویت تشکل‌های تخصصی دفاتر مسافرتی و جایگاه آن‌ها در تصمیم‌گیری‌های گردشگری تأکید کرد و خواستار جلوگیری از موانعی شد که عملکرد انجمن‌ها را تضعیف می‌کند.
آذرکار، نایب‌رئیس انجمن هتلداران، گفت: برخی پرونده‌های تسهیلاتی با وجود پیگیری استانی و وزارت، حدود یک ماه و نیم در تهران معطل مانده است. او تعیین تکلیف مالیات بر ارزش افزوده خدمات اقامتی و شفاف‌سازی رویه‌های متفاوت استانی را خواستار شد. به گفته او افزایش هزینه‌های جاری و کاهش مراجعات، فشار سنگینی بر مراکز اقامتی می‌آورد و رسیدگی به مشکلات قانونی می‌تواند سرمایه‌گذاری را حفظ کند.
حمیرا داوودی بر تعیین روشن حدود مسئولیت راهنمایان گردشگری و دستگاه‌های متولی تأکید کرد. او با اشاره به انتشار تصاویر و ویدئوهایی از حضور گردشگران در کال‌جنی و چشمه مرتضی‌علی گفت: نباید از راهنما انتظار نقش ضابط و ناظر داشت. پیشنهاد او تدوین سازوکار مشخص با مشارکت استانداری، اداره‌کل میراث فرهنگی، ستاد امر به معروف و نصب تابلوهای اطلاع‌رسانی و آموزش عوامل مستقر بود. احمد کاشانی گردشگری روستایی را مسیر تقویت اقتصاد روستا و ایجاد اشتغال خواند و خواستار اصلاح رویه‌ها، تحول در شیوه مدیریت و توجه به مطالبات بخش خصوصی شد. او بر تعامل بیشتر مسئولان با فعالان و تشکل‌ها تأکید کرد.
کویر پول‌ساز
پایان روشن است: سند جامع، نقشه راه است، نه طومار آرزو. رتبه سوم کشوری، سند افتخار است. پرونده‌های خاک‌خورده در تهران، مسئولیت سنگین است. تفاوت میان این دو، همان فاصله میان کویر خفته و کویر پول‌ساز است. اگر سند تدوین شود، موانع برداشته شود و توان بخش خصوصی دیده شود، خراسان جنوبی از حاشیه گردشگری کشور به متن می‌آید.