نمایش توانمندی‌ها و ترسیم افق‌های تازه معدنی
حضور چهارروزه خراسان جنوبی در بیستمین نمایشگاه بین‌المللی ایران‌کانماین، با معرفی هشت غرفه، رایزنی با سرمایه‌گذاران و عرضه بسته‌های اکتشافی همراه شد؛ حضوری که خانه معدن و اتاق بازرگانی استان با هدف پیوند ظرفیت‌های معدنی به سرمایه، فناوری و بازار دنبال کردند.معدن در خراسان جنوبی فقط یک ظرفیت اقتصادی نیست؛ بخشی از آینده توسعه استانی است که با وجود برخورداری از ذخایر متنوع معدنی، همچنان برای تبدیل این مزیت طبیعی به اشتغال پایدار، ارزش افزوده و رونق اقتصادی با چالش‌هایی در حوزه زیرساخت، سرمایه‌گذاری و تکمیل زنجیره تولید روبه‌روست. در چنین شرایطی، بیستمین نمایشگاه بین‌المللی معدن، صنایع معدنی، ماشین‌آلات و تجهیزات وابسته (ایران‌کانماین۲۰۲۶) فرصتی فراهم کرد تا بخشی از توانمندی‌های معدنی خراسان جنوبی در یکی از مهم‌ترین رویدادهای تخصصی کشور به نمایش گذاشته شود؛ فرصتی که این بار با حضور هماهنگ مجموعه‌های اقتصادی و معدنی استان و محوریت خانه معدن و اتاق بازرگانی دنبال شد. نمایشگاه از ششم تا نهم آبان‌ماه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران برگزار شد و خراسان جنوبی در قالب هشت غرفه، ظرفیت‌ها و فعالیت‌های مجموعه‌های معدنی و اقتصادی خود را در معرض دید فعالان این صنعت قرار داد.
خانه معدن خراسان جنوبی، اتاق بازرگانی بیرجند، زغال‌سنگ پروده، حفارگستر، مجموعه گوهرسنگ‌های استان، زمین‌کاوان زمان و کارند صدر جهان از جمله مجموعه‌های حاضر در این پاویون بودند؛ ترکیبی که تلاش داشت تصویری متنوع از توانمندی‌های استان در بخش معدن، صنایع وابسته و فعالیت‌های تخصصی ارائه کند.
۵۸ ماده معدنی؛ فرصت عبور از خام‌فروشی
علیرضا خامه‌زر، رئیس اتاق بازرگانی بیرجند، با اشاره به شناسایی ۵۸ ماده معدنی در خراسان جنوبی، معتقد است معرفی ذخایر به‌تنهایی برای توسعه اقتصادی استان کافی نیست و باید زمینه سرمایه‌گذاری در حلقه‌های مختلف زنجیره معدن، از اکتشاف و استخراج تا فرآوری و تولید محصولات نهایی، فراهم شود.
وی جلوگیری از خام‌فروشی را یکی از اولویت‌های مهم این بخش دانست و تأکید کرد توسعه صنایع پایین‌دستی می‌تواند ارزش اقتصادی مواد معدنی را افزایش دهد و زمینه اشتغال، تقویت فعالیت‌های تولیدی و توسعه صادرات را فراهم کند.
خامه‌زر در عین حال بر ضرورت توجه به محدودیت منابع آبی استان تأکید کرد و گفت سرمایه‌گذاری در صنایع معدنی باید با شرایط اقلیمی و زیرساختی خراسان جنوبی متناسب باشد. به اعتقاد رئیس اتاق بازرگانی بیرجند، انتخاب فناوری‌های مناسب و طرح‌های کم‌آب‌بر در کنار توجیه اقتصادی، می‌تواند مسیر توسعه پایدار صنایع معدنی را هموار کند.
این نگاه، یکی از محورهای اصلی حضور استان در ایران‌کانماین بود؛ چراکه هدف از معرفی ذخایر معدنی، تنها نمایش ظرفیت‌های زمین‌شناسی نیست، بلکه باید زمینه ورود سرمایه و فناوری برای ایجاد ارزش افزوده در داخل استان فراهم شود.
چهارمین حضور متمرکز؛ از معرفی ظرفیت‌ها
تا ایجاد ارتباط اقتصادی
حضور متمرکز خراسان جنوبی در نمایشگاه بین‌المللی معدن، امسال چهارمین تجربه استان در این قالب بود؛ تجربه‌ای که به گفته فعالان اقتصادی، به‌تدریج زمینه شناساندن ظرفیت‌های معدنی استان به مجموعه‌های تخصصی و سرمایه‌گذاران را فراهم کرده است.
داود رئیسی، رئیس خانه معدن خراسان جنوبی، در حاشیه این رویداد با اشاره به تغییر نگاه فعالان اقتصادی به ظرفیت‌های معدنی استان اظهار کرد: خراسان جنوبی در گذشته بیشتر با ذخایر زغال‌سنگ شناخته می‌شد، اما در سال‌های اخیر ظرفیت‌های دیگری از جمله طلا، مس و گوهرسنگ‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته و تمایل برای سرمایه‌گذاری در این حوزه‌ها افزایش یافته است. وی معتقد است افزایش شناخت از ظرفیت‌های زمین‌شناسی استان، همراهی مسئولان، تسهیل فرآیندهای صدور مجوز و حمایت از ورود سرمایه‌گذاران، شرایط فعالیت در بخش معدن خراسان جنوبی را نسبت به گذشته بهبود بخشیده است.
رئیسی با بیان اینکه خانه معدن با حمایت اتاق بازرگانی استان در این نمایشگاه حضور یافت، هدف اصلی این مشارکت را معرفی دقیق ظرفیت‌ها، ایجاد ارتباط میان صاحبان ذخایر معدنی و سرمایه‌گذاران و فراهم‌کردن زمینه ورود سرمایه‌های جدید عنوان کرد.
به گفته رئیس خانه معدن خراسان جنوبی، در جریان نمایشگاه ارتباطاتی با فعالان معدنی علاقه‌مند به ظرفیت‌های استان برقرار شد و تداوم این تعاملات می‌تواند زمینه همکاری‌های مؤثرتر و سرمایه‌گذاری‌های جدید را فراهم کند.
این رویکرد، وجه تمایز حضور نمایشگاهی استان را نیز مشخص می‌کند؛ چراکه معرفی ظرفیت‌های معدنی زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح ارائه اطلاعات و نمایش نمونه‌ها فراتر برود و به ارتباطات اقتصادی، مذاکرات تخصصی و تعریف طرح‌های اجرایی منتهی شود.
خراسان جنوبی؛ از بهشت معادن تا مقصد سرمایه‌گذاری
یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در پاویون استان، ضرورت تغییر جایگاه خراسان جنوبی در اقتصاد معدن کشور بود؛ موضوعی که علی پروین، رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند، آن را در قالب تبدیل استان به «عسلویه معدنی کشور» مطرح کرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های شناسایی‌شده و ذخایر معدنی در حال اکتشاف خراسان جنوبی گفت: نخستین گام در مسیر توسعه استان، بهره‌گیری از ظرفیت‌های معدنی و عبور از شرایط کم‌برخورداری است و در مرحله بعد باید خراسان جنوبی به یکی از پیشران‌های اقتصادی کشور تبدیل شود. پروین معتقد است تحقق این هدف به همگرایی همه ارکان مؤثر، از حاکمیت و دستگاه‌های اجرایی تا بخش خصوصی و مردم نیاز دارد.
وی یکی از مسیرهای تأمین سرمایه مورد نیاز بخش معدن را مشارکت مردم دانست و بر ضرورت فراهم‌کردن زمینه ورود سرمایه‌های خرد به فعالیت‌های معدنی در قالب تعاونی‌های فراگیر و شرکت‌های مشارکتی تأکید کرد.
از نگاه رئیس کمیسیون معدن اتاق بازرگانی بیرجند، مشارکت مردمی در کنار ورود سرمایه‌گذاران توانمند و تأمین زیرساخت‌های مورد نیاز، می‌تواند به فعال‌شدن ظرفیت‌های معدنی و شکل‌گیری فرصت‌های اقتصادی جدید در استان کمک کند. استقبال بازدیدکنندگان و تردد فعالان اقتصادی در پاویون خراسان جنوبی نیز از جمله موضوعاتی بود که پروین به آن اشاره کرد و گفت بخش قابل توجهی از اهداف پیش‌بینی‌شده برای معرفی ظرفیت‌ها، برقراری ارتباط و مذاکره با سرمایه‌گذاران محقق شده است.
۱۰ پروانه اکتشافی؛ فرصتی تازه
برای ورود بخش خصوصی
یکی از مهم‌ترین خبرهای مطرح‌شده در جریان بازدید مسئولان از پاویون خراسان جنوبی، عرضه ۱۰ پروانه اکتشاف معدنی استان در قالب دو بسته سرمایه‌گذاری برای مشارکت بخش خصوصی بود.
احسان عزیزی، سرپرست معاونت معادن و صنایع معدنی ایمیدرو، با اشاره به ظرفیت‌های متنوع معدنی خراسان جنوبی، این استان را یکی از مناطق مستعد کشور برای توسعه اکتشاف و سرمایه‌گذاری دانست.
وی اعلام کرد: ۱۰ پروانه اکتشاف معدنی خراسان جنوبی در قالب دو بسته سرمایه‌گذاری در سامانه مربوط بارگذاری شده و انتشار اسناد این محدوده‌ها برای شناسایی سرمایه‌گذاران واجد شرایط در حال انجام است. این اقدام از آن جهت اهمیت دارد که توسعه معدن تنها با معرفی ذخایر شناخته‌شده محقق نمی‌شود و ورود سرمایه به مرحله اکتشاف، شناخت دقیق‌تر ذخایر و فراهم‌شدن زمینه فعالیت اقتصادی در محدوده‌های جدید را نیز ضروری می‌سازد.
به گفته عزیزی، ایمیدرو طی سال‌های گذشته خراسان جنوبی را به‌عنوان یکی از پایلوت‌های اصلی فعالیت‌های اکتشافی و سرمایه‌گذاری مورد توجه قرار داده و امیدوار است با عرضه این بسته‌ها، مشارکت سرمایه‌گذاران توانمند در فعالیت‌های اکتشافی استان افزایش یابد. بنابراین، یکی از خروجی‌های قابل توجه حضور خراسان جنوبی در ایران‌کانماین، معرفی ظرفیت‌های موجود در کنار طرح فرصت‌های مشخص برای سرمایه‌گذاری بود؛ اقدامی که می‌تواند ارتباط میان توان زمین‌شناسی استان و منابع مالی بخش خصوصی را تقویت کند.
سهم ۳۰ درصدی معدن از پروژه‌های
سرمایه‌گذاری خارجی
در کنار فرصت‌های اکتشافی، آمار سرمایه‌گذاری خارجی نیز نشان می‌دهد بخش معدن جایگاه قابل توجهی در برنامه‌های اقتصادی خراسان جنوبی دارد.
مرتضی ذاکریان، نماینده وزیر و مدیرکل امور اقتصادی و دارایی خراسان جنوبی، در حاشیه بازدید از پاویون استان اعلام کرد حدود ۳۰ درصد پروژه‌های سرمایه‌گذاری خارجی خراسان جنوبی در حوزه معدن، شامل استخراج و فرآوری مواد معدنی، تعریف شده است.
به گفته وی، این سهم در قالب ۱۳ پروژه دنبال می‌شود و سرمایه‌گذاران چینی نیز سهم قابل توجهی در اجرای این طرح‌ها دارند. ذاکریان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تسهیل سرمایه‌گذاری در استان، از صدور ۳۰۰ مجوز بی‌نام در حوزه‌های صنعت، معدن و تجارت، کشاورزی و دامپروری، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری و منطقه ویژه اقتصادی خبر داد که با هدف فراهم‌کردن زمینه ورود سرمایه‌گذاران صادر شده‌اند.
وی تأکید کرد: ظرفیت‌های معدنی استان همچنان به سرمایه‌گذاری بیشتری نیاز دارد و تکمیل زنجیره ارزش، جلوگیری از خام‌فروشی، ورود فناوری و استفاده از توان شرکت‌های دانش‌بنیان باید در کنار توسعه فعالیت‌های استخراجی دنبال شود.
از نگاه نماینده وزیر اقتصاد در خراسان جنوبی، توسعه معدن زمانی به ثروت پایدار منجر می‌شود که آثار آن در فرآوری مواد معدنی، ایجاد فرصت‌های شغلی و افزایش درآمد اقتصادی استان نمایان شود.
گوهرسنگ‌ها؛ ظرفیتی که هنوز به‌درستی
وارد اقتصاد نشده است
یکی از بخش‌های متفاوت پاویون خراسان جنوبی به معرفی گوهرسنگ‌ها اختصاص داشت؛ ظرفیتی که به گفته فعالان این حوزه، با وجود ارزش اقتصادی و جذابیت در بازارهای خارجی، هنوز از سازوکار تجاری و صادراتی متناسب برخوردار نیست.
داود رئیسی، رئیس خانه معدن خراسان جنوبی، در جریان بازدید رئیس هیئت عامل ایمیدرو از پاویون استان، با اشاره به تنوع گوهرسنگ‌های خراسان جنوبی از جمله عقیق و آمیتیست، خواستار توجه جدی‌تر به ساماندهی تجارت و صادرات این محصولات شد. وی اظهار کرد: برخی از گوهرسنگ‌های استان به دلیل منشأ ایرانی و ویژگی‌های خاص خود در بازارهای خارجی ارزش قابل توجهی دارند و حتی خریدارانی از کشورهای حوزه خلیج فارس و دیگر بازارهای خارجی به دنبال خرید این محصولات هستند.
با این حال، نبود آمار جامع از میزان مبادلات، مشخص‌نبودن سازوکارهای تجاری و محدودیت‌های موجود در فرآیند صادرات، مانع بهره‌برداری کامل از این ظرفیت شده است. رئیسی معتقد است ایجاد سازوکار شفاف برای خریدوفروش، صدور گواهی اصالت، تدوین مشوق‌های صادراتی و توسعه مراکز تخصصی گوهر‌تراشی می‌تواند به افزایش ارزش افزوده این محصولات کمک کند.این مطالبه در بازدید محمد مسعود سمیعی‌نژاد، رئیس هیئت عامل ایمیدرو، از پاویون خراسان جنوبی نیز مطرح شد.
وی با تأکید بر ضرورت ساماندهی صنعت گوهرسنگ کشور، توسعه آموزش، ایجاد مراکز تخصصی گوهر‌تراشی و تدوین سیاست‌های مشخص برای تجارت و صادرات را از الزامات توسعه این صنعت دانست.هم‌پوشانی دیدگاه‌های خانه معدن استان و ایمیدرو درباره ضرورت ساماندهی این حوزه، نشان داد گوهرسنگ‌ها می‌توانند فراتر از یک فعالیت محدود معدنی، به یکی از مسیرهای توسعه کسب‌وکارهای تخصصی، ایجاد اشتغال و افزایش ارزآوری تبدیل شوند.
مطالبه زیرساخت و اصلاح موانع؛ روی دیگر
حضور در نمایشگاه
در کنار معرفی ظرفیت‌ها و رایزنی برای جذب سرمایه، بخشی از گفت‌وگوهای نمایشگاهی به موانع پیش روی فعالان معدن اختصاص داشت.محمد نصیری، نماینده مردم طبس، فردوس، سرایان، بشرویه و عشق‌آباد در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ضرورت تکمیل زنجیره ارزش معادن خراسان جنوبی، رفع بروکراسی‌های اداری و اجرای قوانین حمایتی را از الزامات توسعه این بخش دانست.
وی تأکید کرد توسعه اقتصاد معدن بدون حضور مؤثر بخش خصوصی امکان‌پذیر نیست و سرمایه‌گذار باید به جای صرف زمان و توان خود برای عبور از فرآیندهای پیچیده اداری، بر تولید و توسعه فعالیت اقتصادی متمرکز باشد.
نصیری همچنین از پیگیری اصلاح قانون تأمین مالی در مجلس برای تسهیل فرآیندهای سرمایه‌گذاری خبر داد و بر ضرورت نظارت بر اجرای قوانین حمایتی در دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد.
در کنار این موضوع، موقعیت مرزی خراسان جنوبی و همجواری با افغانستان نیز به‌عنوان فرصتی برای توسعه همکاری‌های معدنی و اقتصادی مطرح شد؛ ظرفیتی که در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب و شکل‌گیری تعاملات تجاری، می‌تواند افق‌های تازه‌ای پیش روی فعالیت‌های معدنی استان قرار دهد. سید حسن هاشمی، نماینده مردم بیرجند، درمیان و خوسف در مجلس نیز با اشاره به ذخایر طلا، مس و گوهرسنگ‌های استان، توسعه اکتشاف، فرآوری و جذب سرمایه‌گذاری را از مسیرهای ارتقای جایگاه خراسان جنوبی در اقتصاد معدن کشور دانست. وی پاویون استان را یکی از بخش‌های برجسته نمایشگاه ارزیابی کرد و از مشارکت اتاق بازرگانی، خانه معدن، سازمان صمت و فعالان معدنی در معرفی توانمندی‌های استان قدردانی کرد.
هم‌افزایی برای دیده‌شدن ظرفیت‌های معدنی استان
حضور خراسان جنوبی در ایران‌کانماین ۲۰۲۶، فرصتی برای معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های معدنی استان و ایجاد ارتباط با سرمایه‌گذاران و فعالان این حوزه بود؛ حضوری که با پیگیری و هماهنگی خانه معدن و اتاق بازرگانی بیرجند و مشارکت مجموعه‌های معدنی استان شکل گرفت.معرفی ۵۸ ماده معدنی، عرضه بسته‌های اکتشافی، رایزنی‌های تخصصی و طرح ظرفیت گوهرسنگ‌ها، بخشی از دستاوردهای این حضور چهارروزه بود. استمرار ارتباطات شکل‌گرفته می‌تواند مسیر ورود سرمایه و توسعه صنایع فرآوری را هموار کند؛ مسیری که خانه معدن و اتاق بازرگانی با هم‌افزایی و همراهی فعالان بخش خصوصی برای آن گام برداشته‌اند.