رتبه دوم شترداری و ۱۱ هزار تن تولید در حفره خام‌فروشی/ ثروتی که در شکم شترها حبس شد
وقتی رتبه دوم کشوری در تولید گوشت و شیر شتر، به جای ایجاد یک صنعت مدرن، تنها به «تولید خام» بسنده کند، یعنی ثروتی عظیم را به جای تبدیل به توسعه، در چرخه سنتی و جیب واسطه‌ها رها کرده است. ۱۱ هزار تن تولید سالانه در خراسان جنوبی، امروز بیش از آنکه یک دستاورد باشد، حفره ای عمیق نبود کارخانه‌های فرآوری را در ذهن تداعی می کند که ظرفیت بالقوه تولید را می بلعد؛ وضعیتی که باعث شده سود واقعی این صنعت، در همان ابتدای راه ازکف برود.
جایگاه استراتژیک در تولید ملی
بر اساس آمارهای رسمی، استان خراسان جنوبی با پرورش بیش از ۳۵ هزار رأس شتر، رتبه دوم کشور را در جمعیت این دام در اختیار دارد. این جایگاه منجر به تولید سالانه هزار و ۴۳۲ تن گوشت و ۱۰ هزار و ۹۵ تن شیر شتر شده است که در مجموع بیش از ۱۱ هزار تن محصول استراتژیک را به سبد غذایی کشور اضافه می‌کند. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان با اشاره به شرایط اقلیمی مناسب، این استان را یکی از قطب‌های اصلی شترداری کشور معرفی کرده است. اما این رتبه دوم ملی، در کنار حجم تولید بالا، با چالش‌های ساختاری جدی روبروست که مانع از تبدیل این ظرفیت به ثروت ملی می‌شود.
بسته‌های بحران در زنجیره تولید
صنعت شترداری در این منطقه با مجموعه‌ای از چالش‌های محیطی و زیرساختی دست و پنجه نرم می‌کند. خشکسالی‌های متناوب، کمبود آب در مناطق دورافتاده و کاهش علوفه مراتع، هزینه تولید را افزایش داده و دامداران را به سمت خرید خوراک دستی سوق داده است. علاوه بر این، خطرات تردد شترها در محورهای مواصلاتی و ضعف در بازارهای فروش، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. اما بحرانی‌ترین گره، حضور واسطه‌ها و فقدان زیرساخت‌های بهداشتی برای عرضه است که باعث شده تولیدکننده در پایین‌ترین سطح زنجیره سوددهی قرار گیرد.
ضرورت عبور از تولید خام به فرآوری
تحلیل‌های اقتصادی نشان می‌دهد که ارزش افزوده واقعی در صنعت شتر، نه در فروش خام، بلکه در فرآوری است. شیر شتر به دلیل خواص درمانی و تغذیه‌ای بالا، در بازارهای جهانی به عنوان یک محصول لوکس و سلامت محور شناخته می‌شود. تبدیل شیر خام به محصولاتی مانند پنیر، کره، پودر شیر و مکمل‌های دارویی، می‌تواند قیمت نهایی محصول را چندین برابر کند. در حال حاضر، نبود کارخانجات فرآوری مدرن در منطقه باعث می‌شود شیر شتر به صورت سنتی و با قیمت پایین به دست واسطه‌ها برسد. ایجاد واحدهای صنعتی برای پاستوریزاسیون و تولید مشتقات لبنی، تنها راه نجات دامداران از چرخه توزیع سنتی است.
بازاری در انتظار صنعتی شدن
در بخش گوشت نیز وضعیت مشابه است. گوشت شتر به دلیل چربی کم و پروتئین بالا، جایگاه ویژه‌ای در تغذیه سلامت دارد. اما نبود گشتارگاه‌های تخصصی و واحدهای بسته‌بندی بهداشتی، مانع از ورود این محصول به هایپرمارکت‌ها و بازارهای صادراتی شده است. فرآوری گوشت شتر در قالب محصولات صنایع غذایی مانند سوسیس، کالباس و کنسروهای باکیفیت، می‌تواند تقاضای داخلی و خارجی را به شدت افزایش دهد.
نقشه راه درآمد پایدار
توسعه زیرساخت‌های نگهداری، بهینه‌سازی حمل و نقل و ایجاد بازارهای فروش مستقیم، شرط اصلی بهبود پایدار درآمد شترداران است. برای تبدیل رتبه دوم تولید به رتبه اول سودآوری، سرمایه‌گذاری در بخش فرآوری صنعتی اجتناب ناپذیر است. تبدیل این صنعت سنتی به یک خوشه اقتصادی مدرن، نه تنها معیشت هزاران خانوار را تضمین می‌کند، بلکه استان را از یک تامین کننده مواد خام به یک قطب صنعتی در حوزه محصولات شتر تبدیل می‌سازد. در نهایت، تنها با حذف واسطه‌ها و جایگزینی آن‌ها با واحدهای صنعتی فرآوری است که می‌توان از طلای سفید و قرمز این منطقه به نفع اقتصاد منطقه بهره برد.