14 هزارتن طلا و دست خالی 3 هزار پنبه کار

برداشت ۱۴ هزار تن پنبه از مزارع خراسان جنوبی، در حالی آغاز شده که نبود کارخانه‌های فرآوری و وابستگی به بازارهای خارج از استان، سود این محصول استراتژیک را از جیب ۳ هزار بهره‌بردار گرفته و به نفع واسطه‌ها و صنایع استان‌های همجوار تغییر داده است؛ تضادی تلخ میان رکورد تولید و تهی‌بودن دستان تولیدکننده.

نقشه کشت و توزیع جغرافیایی
بر اساس داده‌های سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، عملیات برداشت پنبه در مزارع استان آغاز شده و تا پایان دی ماه ادامه خواهد داشت. در حال حاضر، بیش از ۵ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان زیر کشت این محصول است و بیش از ۳ هزار و ۳۰۰ بهره بردار در حال برداشت محصول خود هستند. در تفکیک شهرستانی، شهرستان بشرویه با اختصاص بیش از ۳ هزار و ۴۰۰ هکتار اراضی، جایگاه نخست تولید پنبه در استان را در اختیار دارد. علاوه بر بشرویه، کشت این محصول در شهرستان‌های بیرجند، خوسف، زیرکوه، سرایان، سربیشه، قاین و نهبندان نیز گسترش یافته است که نشان دهنده پذیرش گسترده این محصول در اقلیم‌های مختلف استان است.

تنوع ارقام و بومی‌سازی تولید
یکی از نقاط قوت تولید پنبه در خراسان جنوبی، تنوع ارقام کشت شده است که با شرایط اقلیمی منطقه سازگار شده‌اند. طبق اظهارات رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، رقم خرداد به دلیل سازگاری بالا، بیشترین میزان تولید را در استان دارد. در کنار آن، ارقام ورامین، ارمغان، خورشید و ساجدی نیز در مزارع کشت شده‌اند. نکته حائز اهمیت، کشت پنبه مله است که به عنوان گونه بومی استان و به‌ویژه شهرستان خوسف شناخته می‌شود. این تنوع ارقام، ریسک تولید را در برابر تغییرات آب و هوایی کاهش داده و امکان تامین نیازهای مختلف صنعتی را فراهم می‌کند.

تراز تولید و چالش‌های
ظرفیت فرآوری
پیش‌بینی می‌شود در سال جاری، بیش از ۱۴ هزار تن پنبه از مزارع خراسان جنوبی برداشت شود. اما بررسی زیرساخت‌های صنعتی نشان می‌دهد که ظرفیت فرآوری در داخل استان با حجم تولید فاصله دارد. در حال حاضر تنها دو کارخانه پنبه پاک کنی در استان فعال است و سالانه بین ۲ تا ۳ هزار تن وش پنبه در داخل محدوده استان مصرف می‌شود. این تفاوت میان تولید ۱۴ هزار تنی و مصرف داخلی، منجر به ارسال بخش بزرگی از مازاد تولید به استان‌های همجوار و استان قم به صورت خام شده است.

ضرورت توسعه صنایع پایین‌دستی
خروج حجم گسترده‌ای از محصول خام به خارج از استان، به معنای از دست رفتن بخشی از ارزش افزوده و فرصت‌های شغلی در بخش صنایع تبدیلی است. برای تبدیل این محصول به یک بازوی اقتصادی قدرتمند، توسعه واحدهای پنبه پاک کنی و احداث کارخانجات ریسندگی و بافندگی در استان ضروری است. تبدیل پنبه خام به نخ و پارچه در داخل استان، نه تنها هزینه‌های حمل و نقل را کاهش می‌دهد، بلکه درآمد بهره برداران را از طریق حذف واسطه‌ها و فروش مستقیم به صنایع پایین‌دستی افزایش می‌دهد. در نهایت، موفقیت این فصل برداشت، در گروی ایجاد توازن میان تولیدات کشاورزان و ظرفیت‌های صنعتی منطقه است تا سفیدطلای شرق، به ثروتی پایدار برای مردم تبدیل شود.