جزئیات طرح حمایت از دام‌های مولد در خراسان جنوبی اعلام شد/ غرامت ۲۰ برابری حق بیمه عشایر
طرح پایلوت بیمه اُفت تولید در خراسان جنوبی با هدف حمایت از معیشت عشایر و صیانت از سرمایه دامی در حال اجراست؛ طرحی که در آن، در صورت بروز خشکسالی شدید، میزان غرامت پرداختی می‌تواند تا ۲۰ برابر مبلغ حق بیمه باشد.
به گزارش ایرنا، عشایر خراسان جنوبی با برخورداری از ظرفیت قابل توجه دامداری و تولید محصولات دامی، یکی از بخش‌های مهم اقتصادی و تولیدی استان به شمار می‌روند و نقش مؤثری در تأمین امنیت غذایی و رونق اقتصادی مناطق روستایی و مرزی دارند؛ ظرفیتی که بخش عمده آن بر پایه دامداری و بهره‌مندی از منابع طبیعی و مراتع شکل گرفته است. بر اساس آخرین سرشماری ثبتی مبنایی سال ۱۴۰۴، خراسان جنوبی دارای ۲۲ هزار و ۳۹۲ خانوار عشایری با جمعیتی بیش از ۹۲ هزار و ۸۱۶ نفر است که یک میلیون و ۱۳ هزار و ۴۹۳ رأس دام در اختیار دارند و سهم قابل توجهی در تولید محصولات دامی استان ایفا می‌کنند.
ظرفیت تولیدی این جامعه تنها به گوشت و شیر محدود نمی‌شود؛ به‌طوری که میزان تولید شیر عشایر از چهار هزار و ۳۶۵ تن در سال ۱۴۰۴ به هشت هزار و ۵۰۶ تن در سال ۱۴۰۵ رسیده است. همچنین تولید گوشت از هزار و ۵۹۸ تن به ۲ هزار و ۶۴۳ تن، پشم از ۳۰۰ تن به ۵۱۸ تن، کرک و مو از ۶۵ تن به ۱۱۳ تن افزایش یافته است.
این آمارها نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی و تولیدی جامعه عشایری استان و ضرورت صیانت از سرمایه دامی آن است؛ ظرفیتی که استمرار آن به حفظ دام‌های مولد، تأمین خوراک دام و حمایت از دامداران در برابر مخاطرات اقلیمی وابستگی دارد.
با این حال، قرار گرفتن خراسان جنوبی در منطقه خشک و نیمه‌خشک، کاهش بارندگی، افت پوشش گیاهی مراتع و محدودیت منابع آبی، فعالیت دامداری عشایری را با چالش‌های جدی مواجه کرده است؛ به‌گونه‌ای که در دوره‌های خشکسالی، علاوه بر افزایش هزینه تأمین علوفه، کاهش تولید نیز فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوارهای عشایری وارد می‌کند.
در همین زمینه، اجرای طرح بیمه افت تولید دام مولد عشایری ناشی از خشکسالی در خراسان جنوبی، اقدامی جدید در توسعه حمایت‌های بیمه‌ای از این جامعه به شمار می‌رود؛ طرحی که با پیشنهاد اداره‌کل امور عشایر استان و حمایت صندوق بیمه استان و صندوق بیمه کشاورزی کشور به تصویب رسیده و به‌صورت پایلوت در خراسان جنوبی در حال اجراست.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی در تشریح جزئیات این طرح، درباره میزان حق بیمه پرداختی دامداران تصریح کرد: بر اساس سازوکار اعلام‌شده، حق بیمه برای هر رأس بز کمتر از ۱۰۰ هزار تومان و برای هر رأس گوسفند کمتر از ۱۵۰ هزار تومان است.
حجت خادمی‌نژاد با اشاره به تناسب میزان غرامت با شدت خشکسالی افزود: در شرایط خشکسالی خیلی شدید، میزان غرامت می‌تواند تا ۲۰ برابر مبلغ حق بیمه پرداختی، در خشکسالی شدید تا ۱۵ برابر و در خشکسالی متوسط تا ۱۰ برابر آن باشد.
وی تاکید کرد: این حمایت بیمه‌ای می‌تواند بخشی از خسارت اقتصادی واردشده به دامدار را جبران کند و در شرایطی که مراتع خشک شده و امکان تأمین علوفه از منابع طبیعی وجود ندارد، به کمک عشایر بیاید.
تغییر رویکرد بیمه‌ای
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی با اشاره به ضرورت اجرای این طرح اظهار داشت: تا پیش از این، بیمه دام عمدتاً در قالب بیمه پایه و جامع انجام می‌شد و خسارت و غرامت پرداختی نیز بیشتر مربوط به مواردی بود که دام تلف یا از چرخه تولید خارج می‌شد. اما با توجه به شرایط اقلیمی استان و خسارت‌هایی که خشکسالی به دامداران عشایری وارد می‌کند، این طرح با تمرکز بر «اُفت تولید» به تصویب رسید. وی بیان کرد: در این طرح، فقط تلف شدن دام ملاک پرداخت خسارت نیست، بلکه افت تولید دام مولد نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعی که می‌تواند گام مهمی در راستای صیانت از دام‌های مولد و کاهش آثار خسارت‌های ناشی از خشکسالی باشد.
خادمی‌نژاد با بیان اینکه خشکسالی لزوما به معنای تلف شدن دام نیست، تصریح کرد: در بسیاری از مواقع، دام زنده می‌ماند اما به دلیل خشک شدن مراتع و کمبود منابع غذایی، تولید آن کاهش پیدا می‌کند و دامدار با هزینه‌های سنگینی برای تأمین علوفه مواجه می‌شود.
وی با تاکید بر اینکه افزایش هزینه‌های تغذیه و نگهداری دام، دامدار را گاهی ناچار به فروش بخشی از دام‌های خود می‌کند، افزود: فروش دام‌های مولد برای تأمین هزینه‌های جاری، علاوه بر کاهش سرمایه اقتصادی خانوار، ظرفیت تولید و تکثیر دام در سال‌های آینده را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی تاکید کرد: هدف از اجرای این طرح آن است که عشایر در زمان بروز خشکسالی، بتوانند از محل غرامت بیمه‌ای بخشی از هزینه‌های مورد نیاز برای تأمین علوفه را فراهم کنند و از فروش اضطراری دام‌های مولد جلوگیری کنند.
وی افزود: حفظ دام‌های مولد اهمیت زیادی دارد، چرا که این دام‌ها سرمایه اصلی خانوارهای عشایری هستند و از دست رفتن آن‌ها تنها یک خسارت مقطعی نیست، بلکه توان تولیدی و درآمد آینده خانوار را نیز کاهش می‌دهد.
خراسان جنوبی؛ آغازگر تجربه‌ای جدید
اجرای آزمایشی طرح بیمه افت تولید دام مولد در خراسان جنوبی، علاوه بر آثار حمایتی آن برای دامداران استان، از منظر توسعه سیاست‌های بیمه‌ای در بخش کشاورزی و دامپروری نیز اهمیت دارد. با توجه به شرایط اقلیمی مشابه در بسیاری از مناطق عشایری کشور، تجربه اجرای این طرح می‌تواند زمینه‌ساز بررسی و توسعه آن در سایر استان‌ها باشد.
مدیرکل امور عشایر خراسان جنوبی با ابراز امیدواری کرد که این اقدام با نتایج مطلوبی همراه باشد و بتوان از تجربه اجرای آن برای گسترش پوشش بیمه‌ای و حمایت مؤثرتر از جامعه عشایری در سطح کشور استفاده کرد.
اگرچه بیمه افت تولید نمی‌تواند به‌تنهایی همه مشکلات ناشی از خشکسالی را برطرف کند، اما می‌تواند بخشی از خلأ حمایتی موجود در نظام بیمه دام را پوشش دهد؛ چراکه خسارت ناشی از کاهش تولید، حتی بدون تلف شدن دام، یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی دامداران در مناطق خشک و نیمه‌خشک محسوب می‌شود.
اثربخشی این طرح به عواملی همچون ارزیابی دقیق میزان افت تولید، پرداخت به‌موقع غرامت، تناسب حمایت مالی با هزینه واقعی تأمین علوفه و آگاهی دامداران از شرایط بیمه‌نامه بستگی دارد.
اجرای طرح بیمه افت تولید دام مولد عشایری در خراسان جنوبی را می‌توان گامی در جهت تکمیل حمایت‌های بیمه‌ای و کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی جامعه عشایری در برابر خشکسالی دانست؛ طرحی که در صورت اجرای مؤثر، می‌تواند علاوه بر کمک به تأمین علوفه و حفظ دام‌های مولد، از کاهش ظرفیت تولید محصولات دامی استان نیز جلوگیری کند. در واقع، هدف این طرح تنها جبران بخشی از خسارت دامدار نیست، بلکه حفظ سرمایه‌ای است که معیشت هزاران خانوار عشایری و بخشی از امنیت غذایی استان به آن وابسته است.