صدای اعتراض به وضعیت بحرانی دارو این بار نه از راهروهای بیمارستانهای پایتخت که از قلب مناطق محروم و از زبان سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس شنیده میشود. در حالی که بیماران گاه میان قفسههای خالی داروخانهها به دنبال ابتداییترین داروها سرگردان هستند طرح موضوع حذف قیمت از روی بستهبندی داروها شوک جدیدی را به بدنه رنجور جامعه وارد کرده است.
سلمان اسحاقی با انتقاد تند از بیتفاوتی نهادهای مسئول بر این باور است که ارادهای آگاهانه برای ایجاد بحران در حوزه سلامت شکل گرفته که هدف آن گروگانگیری جان مردم به نفع منافع ارزی و رانتی است. این گزارش تحلیلی به بررسی لایههای پنهان این فاجعه مدیریتی و بازتاب گلایههای مستند مردمی میپردازد که در بنبست درمان گرفتار شدهاند.
شلیک به شفافیت در داروخانهها
اعلام خبر حذف درج قیمت روی بستهبندی داروها به بهانه نوسانات ارزی از سوی سازمان غذا و دارو لرزه بر اندام مصرفکنندگان انداخته است. این تصمیم که عملاً نظارت مردمی بر قیمتها را ملغی میکند بستر مناسبی برای هرج و مرج قیمتی و فساد سیستمی فراهم آورده است. نماینده مردم قائنات معتقد است سازمان غذا و دارو با این اقدام خود را در خط مقدم مبارزه با جان مردم قرار داده است. وقتی قیمت از روی جعبه حذف شود داروخانه به میدان معاملهای نابرابر تبدیل میشود که در آن بیمار ناچار است هر رقمی را بدون هیچ سندی پرداخت کند. این موضوع در مناطق مرزی و محرومی نظیر زیرکوه که معیشت مردم با دشواریهای فراوانی روبروست فشار مضاعفی ایجاد کرده و اعتماد عمومی به نظام سلامت را به پایینترین سطح خود رسانده است.
دفن تولید در دخمههای بروکراسی
یکی از عجیبترین بخشهای این بحران توقف طرح تولید مواد اولیه داروهای ضد درد از گیاه شقایق ایرانی است. علیرغم تصویب این طرح در هیئت دولت و نیاز مبرم کشور به مورفین و کدئین همچنان آییننامههای اجرایی آن در پیچ و خمهای اداری ستاد مبارزه با مواد مخدر و دستگاه قضا معطل مانده است. اسحاقی با نقد این رویکرد معتقد است که مسئولان به جای تدوین دستورالعملهای سختگیرانه نظارتی برای کشت کنترلشده ترجیح میدهند با ممنوعیتهای کلی صورتمسئله را پاک کنند. نتیجه این ترک فعل، نایاب شدن داروهای بیهوشی و مسکنهای اتاق عمل است که عملاً جراحیهای حیاتی را در مناطق محروم با مخاطره روبرو کرده است. در حالی که میتوان با تکیه بر توان داخلی و گیاهان بومی نیاز صنایع دارویی را تأمین کرد اصرار بر واردات با ارزهای گرانقیمت بوی رانت و وابستگی میدهد.
سایه سنگین رانت بر سلامت
افشاگریها درباره شرکتی که مواد اولیه داروهای مسکن را در اختیار دارد اما از تولید نهایی امتناع میکند نشاندهنده نفوذ جریانهای انحصارطلب در شریانهای حیاتی سلامت است. این شرکتها با حبس مواد اولیه عملاً بازار را در وضعیت تشنه نگه میدارند تا در زمان مناسب با دریافت مجوزهای واردات سودهای کلانی را به جیب بزنند. نماینده مجلس به صراحت اعلام کرده است که اگر این رویه اصلاح نشود از رئیسجمهور خواهد خواست به طور مستقیم به موضوع ورود کند. ترک فعل در حوزه سلامت دیگر یک خطای اداری نیست بلکه تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی و ثبات اجتماعی است. مردم قائنات و زیرکوه که همواره در صف اول حمایت از نظام بودهاند اکنون انتظار دارند حاکمیت با کوتاه کردن دست رانتخواران از بازار دارو آرامش را به درمانگاههای شهرشان بازگرداند.
سقوط آزاد کیفیت و مرهمهای بیاثر
مشکلات دارویی کشور تنها به کمبود و قیمت ختم نمیشود؛ کیفیت پایین داروها به یک چالش علمی و انسانی تبدیل شده است. گزارشهای کادر درمان در بیمارستانهای خراسان جنوبی حاکی از آن است که بسیاری از داروهای ضد درد جدید توانایی تسکین دردهای مزمن را ندارند. این بیاثری که ناشی از ضعف نظارت بر زنجیره تولید و استفاده از مواد اولیه درجه چندم وارداتی است عملاً هزینههای درمان را هدر داده و روند بهبودی بیماران را طولانیتر کرده است. وقتی سازمان نظارتی به جای تمرکز بر کیفیت درگیر بازیهای ارزی و حذف قیمت میشود نتیجهای جز تولید داروهای بیخاصیت و به خطر افتادن جان بیماران در اتاقهای عمل نخواهد داشت.
مطالبه برای پایان مدیریت ناشنوا
مجلس با صدور کارت زرد برای نهادهای متولی زنگ خطر را برای سازمان غذا و دارو و ستاد مبارزه با مواد مخدر به صدا درآورده است. پیام اسحاقی روشن است؛ دولت نباید خود را به ناشنوایی بزند. مطالبه مردم در شرق کشور و سراسر ایران دسترسی آسان شفاف و ارزان به داروهای باکیفیت است. حذف قیمت از روی بستهبندی دارو پاشیدن نمک بر زخم مردمی است که همین حالا هم زیر بار تورم کمر خم کردهاند. انتظار میرود دستگاه قضا به جای رویکردهای صرفاً جرمشناسانه در بحث کشت گیاهان دارویی بستری برای خودکفایی صنعت دارو فراهم کند. زمان برای وعدههای بیسرانجام به پایان رسیده و اگر اقدام قاطعی صورت نگیرد موج اعتراضات به سوءمدیریتهای حوزه سلامت میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای بدنه اجرایی کشور داشته باشد. نظام سلامت باید پناهگاه مردم باشد نه میدان مین برای جیب و جان آنها.
