توسعه فضاهای آموزشی در خراسان جنوبی این روزها وارد مرحلهای تعیینکننده شده است؛ مرحلهای که در آن، سرعت اجرای پروژهها، تأمین منابع مالی و تحویل مدارس پیش از آغاز سال تحصیلی، به مهمترین دغدغه مدیران استان تبدیل شده است. آخرین نشست «نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی» نشان داد اگرچه روند مدرسهسازی در استان شتاب گرفته و دهها پروژه به بهرهبرداری رسیدهاند، اما همچنان فاصله قابل توجهی تا تکمیل همه طرحهای نیمهتمام وجود دارد؛ فاصلهای که عبور از آن، نیازمند اعتبارات بیشتر، مشارکت گستردهتر خیران و البته مدیریت دقیق اطلاعات و آمار است.
بر اساس گزارش ارائه شده در این نشست، اکنون ۱۰۵ پروژه آموزشی شامل ۴۷۲ کلاس درس با زیربنایی بیش از ۷۳ هزار مترمربع در نقاط مختلف خراسان جنوبی در دست اجراست. این ارقام نشان میدهد استان یکی از گستردهترین برنامههای توسعه زیرساختهای آموزشی سالهای اخیر را دنبال میکند؛ برنامهای که با هدف کاهش نابرابریهای آموزشی و افزایش دسترسی دانشآموزان به فضاهای استاندارد آموزشی آغاز شده است.
مدیرکل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس خراسان جنوبی اعلام کرد تاکنون ۵۸ پروژه آموزشی تکمیل و آماده بهرهبرداری شده و تلاش میشود تا پیش از آغاز مهرماه، بین ۹ تا ۱۰ پروژه دیگر نیز به این فهرست اضافه شود. اگر این هدف محقق شود، بخش مهمی از نیاز آموزشی استان پیش از آغاز سال تحصیلی جدید پاسخ داده خواهد شد و دانشآموزان سال تحصیلی را در مدارس تازهساز آغاز میکنند.
آنچه این پروژهها را از یک برنامه عمرانی معمولی متمایز میکند، گستردگی جغرافیایی آنهاست. بسیاری از این مدارس در مناطق کمبرخوردار، روستاها و شهرهای کوچک در حال احداث هستند؛ مناطقی که سالها با کمبود فضای آموزشی استاندارد روبهرو بودهاند و توسعه مدارس در آنها میتواند بخشی از شکاف آموزشی میان مناطق برخوردار و کمتر برخوردار را کاهش دهد. با وجود این پیشرفتها، اجرای پروژهها بدون مانع نبوده است. افزایش قابل توجه قیمت مصالح ساختمانی، محدودیتهای اعتباری و شرایط اقتصادی کشور، روند تکمیل برخی طرحها را کند کرده است. مسئولان حوزه نوسازی مدارس میگویند رشد چندبرابری هزینه مصالح، در برخی پروژهها آنها را ناچار کرده تا حجم عملیات اجرایی را کاهش دهند تا امکان تکمیل پروژههای اولویتدار از بین نرود؛ تصمیمی که هرچند موجب حفظ روند ساخت شده، اما نشاندهنده فشار مالی سنگین بر پروژههای عمرانی است.
در میان پروژههای اولویتدار، نام چند مدرسه بیش از دیگر طرحها به چشم میخورد؛ مدارس ۱۲ کلاسه شهرک امام علی(ع)، امیرآباد و مدرسه ۶ کلاسه شمسآباد از جمله پروژههایی هستند که قرار است پیش از مهرماه آماده استفاده دانشآموزان شوند. همچنین مجتمع آموزشی امام رضا(ع) با ۲۴ کلاس درس، چهار هزار و ۵۰۰ مترمربع زیربنا و بیش از ۴۰ فضای آموزشی و کارگاهی، به عنوان یکی از بزرگترین مجتمعهای هنرستانی استان، در اولویت تکمیل قرار گرفته است.
توسعه زیرساختهای آموزشی تنها به ساخت کلاس درس محدود نشده است. همزمان با ساخت مدارس، پروژههای ورزشی نیز در دستور کار قرار گرفتهاند. تکمیل بزرگترین زمین چمن مصنوعی مدارس استان و آمادهسازی چمن مجموعه بزرگ شهر تا پیش از مهر، نشان میدهد نگاه برنامهریزان از ساخت صرف ساختمان به ایجاد محیط آموزشی کاملتر و استانداردتر تغییر کرده است؛ رویکردی که میتواند کیفیت آموزش و فعالیتهای فرهنگی و ورزشی دانشآموزان را نیز ارتقا دهد.
در حوزه اعتبارات نیز نشانههایی از بهبود دیده میشود. اعتبارات ملی نوسازی مدارس خراسان جنوبی امسال نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده و از حدود ۲۵۰ میلیارد تومان به ۵۲۰ میلیارد تومان رسیده است. علاوه بر این، برای تکمیل پروژه دانشگاه فرهنگیان نیز ۹۸ میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته است؛ اقدامی که میتواند بخشی از زیرساختهای تربیت معلم در استان را تقویت کند.
با این حال، این افزایش اعتبارات هنوز پاسخگوی نیاز واقعی پروژهها نیست. برآوردها نشان میدهد برای تکمیل طرحهای باقیمانده آموزشی استان، حدود ۲.۵ همت اعتبار دیگر مورد نیاز است؛ رقمی که نشان میدهد بخشی از پروژهها ناگزیر به سال آینده منتقل خواهند شد، مگر اینکه منابع مالی جدید از محل اعتبارات ملی، مشارکت خیران یا مسئولیت اجتماعی صنایع تأمین شود.
همین موضوع، نقش خیران مدرسهساز و ظرفیت مسئولیتهای اجتماعی را پررنگتر کرده است. اگرچه خراسان جنوبی جزو استانهای صنعتی بزرگ کشور محسوب نمیشود، اما مسئولان معتقدند شورای معادن، صنایع و بنگاههای اقتصادی میتوانند سهم مؤثرتری در تکمیل پروژههای نیمهتمام ایفا کنند. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده هرجا مشارکت مردمی و خیران افزایش یافته، پروژهها با سرعت بیشتری به نتیجه رسیدهاند.
در این نشست، استاندار خراسان جنوبی نیز با تأکید بر ضرورت بهرهبرداری مدارس پیش از آغاز سال تحصیلی، از دستگاههای اجرایی خواست روند تأمین اعتبارات و اجرای پروژهها را با سرعت بیشتری دنبال کنند. به اعتقاد وی، افتتاح مدرسه پس از شروع سال تحصیلی، بخشی از کارکرد اصلی آن را از بین میبرد؛ زیرا دانشآموزان در نخستین روزهای مهر بیش از هر زمان دیگری به فضای آموزشی نیاز دارند.
استاندار همچنین بر استفاده از ظرفیت نهادهایی مانند ستاد اجرایی فرمان امام(ره)، بنیاد علوی و دیگر مجموعههای حمایتی برای تکمیل پروژههای آموزشی تأکید کرد و خواستار ارائه گزارشهای دقیق از عملکرد دستگاهها در حوزه مسئولیت اجتماعی شد.
اما یکی از مهمترین نکات این جلسه، نه به ساخت مدارس، بلکه به دقت در ارائه آمارها مربوط بود. معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری با اشاره به اهمیت صحت اطلاعات، از مدیران خواست پیش از اعلام هرگونه آمار، اطلاعات خود را به دقت کنترل کنند. این تذکر زمانی اهمیت بیشتری پیدا کرد که در همین جلسه، مدیرکل نوسازی مدارس از بهرهبرداری ۵۸ پروژه سخن گفت، در حالی که گزارش مکتوب ارائهشده تعداد پروژههای تحویلشده را ۵۲ مدرسه اعلام کرده بود؛ اختلافی شش پروژهای که هرچند ممکن است ناشی از تفاوت در نحوه محاسبه یا زمان بهروزرسانی اطلاعات باشد، اما نشان میدهد هماهنگی آماری میان دستگاهها همچنان نیازمند توجه بیشتری است.
در پروژههای عمرانی، آمار تنها یک عدد نیست؛ بلکه مبنای تصمیمگیری، تخصیص اعتبار، ارزیابی عملکرد و اعتماد افکار عمومی به دستگاههای اجرایی محسوب میشود. از همین رو، یک اختلاف آماری هرچند کوچک نیز میتواند بر کیفیت گزارشدهی و فرآیندهای مدیریتی اثر بگذارد.
آنچه از مجموع مباحث این نشست برمیآید، این است که نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی خراسان جنوبی اکنون در نقطهای قرار دارد که موفقیت آن بیش از هر زمان دیگری به تأمین منابع مالی، حفظ سرعت اجرای پروژهها، استفاده از ظرفیت مشارکتهای مردمی و ارائه گزارشهای دقیق وابسته است. اگر برنامه بهرهبرداری از مدارس تا پیش از مهرماه محقق شود و روند تأمین اعتبارات نیز ادامه یابد، میتوان انتظار داشت بخش مهمی از کمبودهای زیرساختی آموزش استان در سالهای آینده جبران شود؛ هدفی که تحقق آن، سرمایهگذاری مستقیم بر آینده دانشآموزان و کیفیت نظام آموزشی خراسان جنوبی خواهد بود.
