شهریور ۱۴۰۳، معدن زغالسنگ طبس شاهد خاموش شدن نفسهای پنجاه و سه کارگر بود؛ جانهایی که هر روز برای معیشت و آینده خانوادههایشان میتپید، ناگهان در سکوتی سهمگین گم شدند. خانهها خالی از صدا، چشمان خانوادهها پر از انتظار و دلهایی پر از فقدان ماند. دولت اما در این یک سال، چه کرده تا بار درد و خلأ این خانوادهها سبکتر شود؟
آن انفجار جامعه کارگری منطقه را در شوک فرو برد. امنیت جانی در معادن بر لبه پرتگاه ایستاد. این حادثه، علاوه بر ابعاد انسانی، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای برای خانوادهها و منطقه به همراه داشت و ضرورت توجه جدی به ایمنی و شرایط کاری در معادن را بیش از پیش برجسته کرد. پی گیری و نظارت دولت سبب شد تا در پی این حادثه، شرکت معدنجو با حفظ اشتغال بیش از ۱۶۰۰ کارگر، پرداخت دیه کامل از محل بیمه و منابع داخلی به خانوادههای جانباختگان، و پرداخت بیش از ۷۹ میلیارد تومان به سازمان تأمین اجتماعی برای واریز مستمری ماهیانه به خانواده قربانیان حادثه معدن جو، اقدام کرده است. مستمری ماهیانه ابتدا پنج میلیون تومان بود که از ابتدای سال جاری به هفت میلیون تومان افزایش یافته است. به علاوه، حداقل ۳۵۰ میلیون تومان در مناسبتهای مختلف به هر خانواده پرداخت شده و بیمه تکمیلی درمان برای همسر و فرزندان جانباختگان و مصدومان فراهم شده است. کمک هزینههای درمانی و معیشتی به مصدومان نیز ادامه دارد. گفته می شود که شرکت معدنجو همچنین تجهیزات ایمنی معدن را پس از آن حادثه هولناک، ارتقا داده است: نصب و راهاندازی ونتیلاتورهای بلوکهای C و D، طراحی شبکه مانیتورینگ پیشرفته برای پایش لحظهای گازهای خطرناک، قطع جریان برق در صورت افزایش گاز متان و بهروزرسانی شبکه ارتباطات تلفنی داخل معدن انجام شده است. دورههای بازآموزی ایمنی، استفاده از خودنجات و کپسولهای اطفاء حریق برای پرسنل برگزار شده و نقشههای تهویه معدن با نرمافزارهای تخصصی بهروز شدهاند. فضاهای خوابگاهی، فرهنگی، ورزشی و بهداشتی نیز تکمیل و بهسازی شده و حقوق و پاداش کارگران افزایش یافته است. مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان جنوبی از راهاندازی مرکز تحقیقات و تعلیمات معادن در طبس خبر داده که با تجهیزات پیشرفته، آموزشهای تخصصی و ارتقای ایمنی کارگران را ارائه میدهد. او تأکید کرده بیمه تکمیلی و پرداخت مستمری و کمک هزینه به بازماندگان و مصدومان ادامه دارد و جلسات تخصصی با وزارتخانهها برای بررسی شرایط کاری و حقوق کارگران برگزار شده است.
مدیرکل راه و شهرسازی نیز از تکمیل روند واگذاری واحدهای مسکونی به خانوادههای ۵۲ جانباخته خبر داده است. این واحدها با ۵۰ درصد تخفیف و برای ۵۰ سال در اختیار خانوادهها قرار گرفته و دارای تجهیزات اولیه مانند یخچال، تلویزیون و پرده هستند. واحدها پیش از چهلمین روز حادثه تحویل شده و برای خانوادههایی که پیشتر مسکن داشتند، باز هم واحد جایگزین فراهم شده است. مدیرکل تأمین اجتماعی خراسان جنوبی گزارش داده که مستمری ماهانه بیش از ۷۴۰ میلیون تومان به خانوادههای جانباختگان پرداخت میشود و تاکنون بیش از ۸ میلیارد تومان به حساب آنها واریز شده است. مصدومان حادثه نیز تحت پوشش بیمهای و کمک هزینه معیشتی قرار گرفتهاند و پرداخت غرامت دستمزد ایام بیماری و بیمه بیکاری ادامه دارد.
پنج شنبه گذشته، وزیر صنعت، معدن و تجارت هم با سفر به طبس ضمن بازدید از معدن و شرکت معدنجو، با خانوادههای داغدار دیدار و گفتوگو کرده است. این سفر، پیام روشنی از عزم دولت برای ادامه حمایتها، ارتقای ایمنی و پیگیری مشکلات خانوادهها و کارگران معدن است. حضور مسئول ارشد وزارتخانه فرصتی فراهم میکند تا نقاط ضعف و کاستیها در روند پیشگیری از حوادث بررسی و برنامههای عملیاتی برای بهبود شرایط کاری و معیشتی ادامه یابد. با گذشت یک سال از آن شب تلخ، یاد ۵۳ کارگر معدن طبس هنوز در دل خانوادهها سنگینی میکند و هیچ مستمری و بیمهای نمیتواند خالی بودن جایشان را پر کند. اقدامات انجامشده، از پرداخت مستمری و بیمه تکمیلی گرفته تا نصب تجهیزات ایمنی و آموزشهای محدود، تنها بخشی از مسیر بهبود را پوشش داده و هنوز پرسشها و نگرانیها پابرجاست. دیدار روز پنج شنبه وزیر و دیگرمسئولان با خانوادههای داغدار بعد یکسال از حادثه، شاید نمادی از توجه باشد، اما جای خالی یک نظارت جدی، استمرار اقدامات و پاسخگویی واقعی همچنان احساس میشود. آیا ایمنی در معادن به یک سیاست دائمی تبدیل شده یا صرفاً واکنشی گذرا به یک فاجعه است؟ خانوادهها و کارگران معدن، که روزگاری ستونهای معیشت خود را از دست دادند، هنوز در انتظار حمایت ملموس و مسئولانه هستند. مستمری و کمکهای مالی، تجهیز معدن و آموزشهای محدود، تنها ابزارهایی برای کاهش ریسک هستند، اما بدون نظارت مستمر و تعهد واقعی، خطر تکرار فجایع همیشه سایهای بر این صنعت و زندگی مردم خواهد بود.
