اتصال خط لوله دشتک به سربیشه، تابآوری شبکه گاز در شرق کشور را افزایش می دهد و پایداری انرژی را برای صنایع و مردم منطقه تضمین میکند، اما این دستاورد زیرساختی پس از افتتاح لزوماً به معنای پایان محدودیتهای زمستانی نیست. با توجه به متغیرهای تولید و مصرف ملی، اجرای این پروژه گامی حیاتی برای کاهش آسیبپذیری شبکه است، هرچند پایداری نهایی آن در گرو سیاستهای کلان تولید گاز در بالادست شبکه است.
وابستگی شدید شرق کشور به یک مسیر واحد انتقال گاز، سالهاست که پایداری انرژی در مناطق مرزی را به مخاطره انداخته است. در ساختار پیشین، استان خراسان جنوبی در انتهای شبکه توزیع قرار داشت و هرگونه نوسان در مسیرهای شمال و شمالشرق، بلافاصله به افت فشار در جنوب شرق و توقف چرخههای تولید منجر میشد. اکنون، اجرای پروژه خط انتقال گاز دشتک-نهبندان-سربیشه به عنوان راهکاری برای خروج از این بنبست، قصد دارد با ایجاد مسیر دوم تأمین، تابآوری شبکه را در برابر بحرانهای زمستانی افزایش دهد به شرط اینکه مشکل ناترازی حل شود.
پایان دوران تکمسیر بودن گازرسانی
نقطه ضعف بنیادین شبکه گاز در شرق کشور، فقدان مسیر جایگزین بود؛ وضعیتی که در روزهای اوج مصرف، نگرانیهای گستردهای را برای بخش خانگی و صنعتی ایجاد میکرد. نماینده مردم شهرستانهای نهبندان و سربیشه، بر این باور است که تکیه صرف بر مسیرهای شمالی، این منطقه را در برابر محدودیتهای تأمین انرژی آسیبپذیر کرده بود. از دیدگاه مصطفی نخعی، هدف بنیادین از احداث این خط لوله، تنها انتقال گاز نیست، بلکه تکمیل رینگ گاز شرق است تا با ایجاد یک چرخه بسته، امکان تبادل دوطرفه انرژی میان شمال شرق و جنوب شرق فراهم شود و احتمال افت فشار در روزهای برفی و سرد سال به حداقل برسد.
ضرورت زیرساخت سازی گسترده
برای درک اهمیت این پروژه، باید به واقعیتهای جغرافیایی منطقه نگریست. استان خراسان جنوبی با وسعتی بیش از ۱۵۰ هزار کیلومتر مربع و پراکندگی جمعیت در ۱۲ شهرستان و ۳۲ شهر، سومین استان پراکنده کشور است. این گستردگی جغرافیایی، مدیریت توزیع انرژی را با چالشهای لجستیکی جدی روبروست میکند. در چنین شرایطی، ایجاد مسیرهای پشتیبان دیگر یک انتخاب رفاهی نیست، بلکه ضرورتی برای صیانت از حقوق شهروندی ساکنان مناطق دوردست و تضمین دسترسی برابر به انرژی است. ایجاد مسیر دوم تأمین، در واقع پاسخی به نیاز این جغرافیای وسیع برای خروج از وضعیت وابستگی مطلق به یک شریان انتقال است.
از دشتک تا سربیشه
این پروژه راهبردی در دو فاز مجزا تعریف شده است تا زنجیره انتقال انرژی را تکمیل کند. فاز نخست که شامل خط انتقال دوراهی دشتک در محدوده زابل به نهبندان است، با طول ۱۷۶ کیلومتر و قطر ۳۶ اینچ، نقش شریان اصلی را ایفا میکند. عملیات اجرایی این بخش که در سال ۱۴۰۲ آغاز شده بود، در ۲۵ مرداد ۱۴۰۳ به بهرهبرداری رسید. برای احداث این مسیر، سرمایهگذاری حدود هفت هزار و ۲۰۰ میلیارد تومانی صورت گرفته است تا گاز از محور زابل به جنوب خراسان جنوبی منتقل شود.
در ادامه، فاز دوم پروژه که مسیر نهبندان به سربیشه را پوشش میدهد، حلقه تکمیلی این طرح است. این بخش با طول تقریبی ۱۲۶ کیلومتر، وظیفه اتصال خط جدید به شبکه موجود را بر عهده دارد. اعتبار اعلامشده برای این مرحله حدود سه هزار میلیارد تومان برآورد شده است؛ هرچند نخعی تأکید میکند که این رقم مربوط به اعتبارات پیشبینی شده در ابتدای طرح است و باید از هزینههای قطعی و صورتحساب نهایی پروژه تفکیک شود.
ماراتن پیش از سرما
با نزدیک شدن به فصل سرما، فشار بر روی پیشرفت فیزیکی فاز دوم افزایش یافته است. در حال حاضر، پیشرفت عملیاتی این بخش بیش از ۹۰ درصد اعلام شده و هدفگذاری کلی بر این است که پیش از اوج مصرف زمستانی، خط لوله وارد مدار شود. با این حال، برای جلوگیری از هرگونه تخریب فنی یا حوادث احتمالی، زمان قطعی بهرهبرداری منوط به تأییدیههای نهایی شرکت ملی گاز ایران و تیمهای اجرایی است تا اطمینان حاصل شود که فشار گاز در تمامی نقاط شبکه به صورت متوازن توزیع میشود.
تأثیرات اقتصادی
تکمیل این زیرساخت تنها به معنای گرم شدن خانهها در زمستان نیست، بلکه زیربنای توسعه صنعتی منطقه است. مصطفی نخعی معتقد است که بدون دسترسی مطمئن به انرژی، هرگونه سرمایهگذاری در بخش معادن و صنایع استان با ریسک توقف تولید مواجه است. از نظر او، پایداری شبکه گاز، پیششرط جذب سرمایهگذاران جدید و ایجاد اشتغال پایدار در شهرستانهای نهبندان و سربیشه است. در واقع، این خط لوله میتواند محرکی برای تبدیل این مناطق از نقاط مصرفکننده صرف به قطبهای تولیدی منطقه باشد.
نگاهی واقعبینانه
به ناترازی انرژی
با وجود اهمیت استراتژیک این پروژه، نباید در تحلیل آثار آن دچار خوشبینی مفرط شد. تقویت زیرساختهای انتقال، اگرچه آسیبپذیری شبکه را کاهش میدهد، اما به معنای حل کامل معضل ناترازی گاز در سطح ملی نیست. نخعی در تحلیل خود به این نکته اشاره میکند که پایداری گازرسانی، تابعی از سه متغیر کلیدی است: میزان تولید گاز در بالادست، سطح مصرف کلی کشور و بازدهی عملیاتی شبکه. بنابراین، خط لوله دشتک_سربیشه ابزاری برای مدیریت بهتر توزیع و افزایش تابآوری است، اما تضمینکننده عدم محدودیت در صنایع در صورت وقوع بحران تولید در سطح ملی نخواهد بود.
تکمیل رینگ شرقی
و اثرات منطقهای
تأثیر این پروژه از مرزهای خراسان جنوبی فراتر میرود. تکمیل رینگ شرقی به این معناست که شبکه گاز شمال شرق و جنوب شرق کشور به یکدیگر متصل میشوند. این اتصال راهبردی، انعطافپذیری شبکه گاز ایران را در شرق کشور افزایش داده و امکان مدیریت هوشمندتر جریان گاز را فراهم میکند. در واقع، با فعال شدن این مسیر، فشار بر روی خطوط لوله سنتی کاهش یافته و هرگونه نقص فنی در یک بخش از شبکه، از طریق مسیر جایگزین جبران میشود. پروژه خط انتقال گاز دشتک-نهبندان-سربیشه، گذاری از وضعیت اضطراری به وضعیت پایداری در تأمین انرژی شرق کشور است. اگرچه چالشهای مالی و اجرایی در طول مسیر وجود داشته است و تحقق آن مستلزم تعامل پیچیده میان وزارت نفت، شرکت ملی گاز و بدنه اجرایی بوده، اما خروجی این طرح، کاهش وابستگی به یک مسیر واحد و تقویت جایگاه اقتصادی منطقه است. اکنون چشمها به تاییدیه نهایی فنی دوخته شده تا مشخص شود آیا این رینگ در زمان مناسب، سدی در برابر افت فشار گاز در یکی از سختترین زمستانهای استان خواهد بود یا خیر.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.