در جغرافیای غنی اما پیچیده معدنی خراسان جنوبی، فاصله میان داشتن منابع و بهرهبرداری موفق، تنها در ایجاد یک همافزایی استراتژیک خلاصه میشود؛ مثلثی طلایی که ضلع اول آن تخصص و سازمانیافتگی در خانه معدن، ضلع دوم حمایتهای قانونی در مجلس و ضلع سوم اجرای هوشمندانه در بدنه دولت است. نماینده مردم بیرجند، خوسف و درمیان در نشست هیئتمدیره جدید خانه معدن، اشارهای به ضرورت تکمیل این مثلث برای عبور از شعار و رسیدن به یک نقشه راه عملیاتی داشت و تاکید بر اینکه ثروت زیرزمین، باید راهی به سفرههای مردم پیدا کند.
به سوی سازمانیافتگی
مشکل تاریخی بخش معدن در بسیاری از استانها، پراکندگی فعالان و نبود یک صدای واحد در برابر بروکراسیهای اداری است. وقتی دکتر هاشمی از تقویت جایگاه خانه معدن سخن میگوید، در واقع روی نقطه کور توسعه دست میگذارد. تحلیل این رویکرد نشان میدهد که هر معدنکار به تنهایی در برابر موانع قانونی و اجرایی کوچک است، اما وقتی این افراد در قالب یک تشکل تخصصی سازمانیافته (خانه معدن) قرار میگیرند، تبدیل به یک لابی قدرتمند میشوند که میتواند مطالباتش را در سطح ملی و در جایگاههایی چون مجلس شورای اسلامی به کرسی بنشاند.
نقشه راه؛ فراتر از یک سند اداری
یکی از کلیدیترین مفاهیم در سخنان او، تأکید بر تدوین نقشه راه بود. در تحلیل اقتصادی، نقشه راه به معنای پایان دادن به توسعه اتفاقی است. خراسان جنوبی نیازمند این است که بداند در هر منطقه، چه ماده معدنی با چه استانداردی دارد و توسط چه کسانی استخراج شود تا از تخریب محیط زیست و اتلاف سرمایهها جلوگیری شود. این یعنی گذار از استخراج خام و سنتی به سمت صنایع تبدیلی و تکمیلی؛ جایی که ارزش افزوده کالا در داخل استان بماند و نه در جای دیگر.
رویکردی که در این نشست ترسیم شد، ایجاد یک مثلث طلایی است: بخش خصوصی (معدنکاران)، دستگاههای اجرایی (دولت) و نهاد قانونگذار (مجلس). تحلیل این همافزایی نشان میدهد که اگر خانه معدن بتواند به عنوان یک فیلتر تخصصی، چالشها را شناسایی کرده و به صورت اولویتبندی شده به مجلس منتقل کند، سرعت رفع موانع قانونی به شدت افزایش مییابد. در واقع، خانه معدن باید تبدیل به مترجم نیازهای معدنکاران به زبان قانون شود تا در راهروهای اداری گم نشوند.
چشماندازی برای آینده
توسعه پایدار معدنی در خراسان جنوبی در گروی این است که تخصص جایگزین رابطهداری شود. حمایتهای دکتر هاشمی از خانه معدن، در صورتی به نتیجه میرسد که این تشکل بتواند به جای یک نهاد تشریفاتی، به یک اتاق فکر تبدیل شود. اگر این همگرایی میان نمایندگی مجلس و تشکلهای تخصصی به درستی پیش برود، خراسان جنوبی میتواند از یک استان تأمینکننده مواد خام به یک قطب صنعتی-معدنی تبدیل شود که در آن، ثروت زیر زمین، به رفاه روی زمین تبدیل شود.
