خراسان جنوبی روی نقشه حفاظت از طبیعت، دو نشان تازه به دست آورد. در نشست شورای عالی حفاظت محیط زیست به ریاست رئیس‌جمهور، هفت منطقه حفاظتی با رویکرد مشارکت مردمی تصویب شد و سهم این استان از آن مصوبه، دو منطقه است؛ تصمیمی که مرزهای حفاظت سنتی را جابه‌جا می‌کند و مسئولیتی که سال‌ها تنها بر دوش یک سازمان بود، میان مردم محلی و نهادهای اجرایی تقسیم می‌نماید.
سهم استان، دو منطقه
معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور در نشست شورای اداری خراسان جنوبی این مصوبه را تشریح کرد و گفت: هفت منطقه حفاظتی با مشارکت مردم در شورای عالی حفاظت محیط زیست به ریاست رئیس‌جمهور به تصویب رسیده که دو منطقه از آن‌ها در این استان قرار دارد. او توضیح داد: این مسیر، حاصل رویکرد دولت در بهره‌گیری از ظرفیت مردم است و سازمان تلاش کرده حفاظت مشارکتی را در عرصه محیط زیست گسترش دهد. به باور او، این مناطق می‌توانند بستری مناسب برای حضور مردم در حفاظت از تنوع زیستی و گونه‌های جانوری فراهم کنند و در صورت نتیجه بخش بودن این تجربه، همین الگو به مناطق دیگر کشور تعمیم خواهد یافت.
سازمانی که تنها نمی‌تواند
او حفاظت از محیط زیست را مسئولیتی همگانی خواند و گفت سازمان متبوعش به‌تنهایی توان صیانت از همه عرصه‌های طبیعی و گونه‌های ارزشمند کشور را ندارد و تحقق این هدف به همکاری مردم، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مسئول نیاز دارد. خراسان جنوبی از نگاه او استانی با تنوع زیستی جانوری و گیاهی قابل توجه است که ممکن است تا کنون آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته باشد. او از تلاش محیط‌بانان استان قدردانی کرد و حمایت از این نیروها را برای تداوم مأموریت‌های حفاظتی ضروری دانست.
خط قرمزهایی که محفوظ می‌مانند
معاون رئیس‌جمهور جلوگیری از تخریب و تصرف منابع عمومی را از خطوط قرمز حوزه محیط زیست دانست و گفت: تبدیل ثروت‌های عمومی به منافع شخصی پذیرفتنی نیست، چرا که این سرمایه‌ها تنها متعلق به نسل حاضر نیستند و میراثی برای نسل‌های آینده به شمار می‌روند. او سیاست‌های کلی محیط زیست ابلاغ‌شده از سوی رهبر شهید انقلاب را که در ۱۵ بند تنظیم شده‌اند، مهم‌ترین سند بالادستی این حوزه خواند و گفت: مدیریت یکپارچه منابع آب، ارتقای سواد و دانش محیط زیستی و حفاظت از سرمایه‌های طبیعی در آن دیده شده است.
بازگشت به خرد کویر
او یکی از راهکارهای مواجهه با چالش‌های اقلیمی استان را بازگشت به دانش بومی و تجربه نسل‌های گذشته دانست و قنوات، شیوه‌های سنتی سازگاری با اقلیم خشک و معماری متناسب با مناطق کویری را تجربه‌هایی ارزشمند خواند که می‌توان از آن‌ها بهره گرفت. او با انتقاد از رویه دهه‌های گذشته گفت در برخی فضاهای سبز شهری از گونه‌های گیاهی پرمصرف استفاده شده که فشار بیشتری بر منابع آب و آبخوان‌ها وارد کرده است؛ از این‌رو کاشت گونه‌های متناسب با شرایط آب‌وهوایی هر منطقه باید در برنامه‌ریزی‌های جدید مورد توجه قرار گیرد. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور در بخش دیگری از سخنانش، عدالت را از محورهای مورد تاکید رئیس‌جمهور خواند و گفت: عدالت محیط زیستی از ابعاد مهم آن است و مردم در سراسر کشور، به‌ویژه استان‌های کمتر برخوردار، باید از کیفیت مناسب محیط زیست و امکانات زندگی سالم بهره‌مند باشند. او در همین راستا از تفویض بخشی از اختیارات حاکمیتی به مدیران کل استانی و واگذاری برخی امور تصدی‌گری به بخش خصوصی و ظرفیت‌های مردمی سخن گفت تا اجرای برنامه‌ها سریع‌تر و کارآمدتر شود.
توسعه بدون قربانی کردن طبیعت
استاندار نیز در همین نشست، صدای دیگر ماجرا بود. او با تاکید بر ضرورت توجه به ملاحظات محیط زیستی در اجرای طرح‌های توسعه‌ای استان گفت: بهره‌گیری از ظرفیت‌های معدنی، صنعتی، کشاورزی و انرژی‌های تجدیدپذیر باید با رعایت الزامات زیست‌محیطی همراه باشد تا ضمن تحقق توسعه، از منابع طبیعی و محیط زیست استان حفاظت شود. استاندار استان را گنجینه‌ای از ظرفیت‌های انسانی، معدنی، کشاورزی، گردشگری و طبیعی توصیف کرد و گفت: بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها باید با اولویت قرار دادن سلامت مردم انجام شود.
گنجینه‌ای زیر خاک
او با اشاره به ذخایر معدنی استان توضیح داد که از مجموع ۷۴ نوع ماده معدنی شناسایی‌شده در کشور، بیش از ۵۲ نوع در خراسان جنوبی وجود دارد و ذخایری چون طلا، مس و زغال‌سنگ از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان به شمار می‌روند. او تاکید کرد: با وجود فعالیت معادن و شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌های مختلف، اجرای طرح‌های معدنی و صنعتی بدون توجه به آثار زیست‌محیطی قابل قبول نیست و این ملاحظات باید در برنامه‌ریزی و اجرای طرح‌ها دیده شود. استاندار در بخش کشاورزی نیز گفت: خراسان جنوبی در تولید زرشک رتبه نخست جهان و در تولید عناب و زعفران جایگاه دوم را به خود اختصاص داده است؛ بنابراین رعایت اصول زیست‌محیطی در فعالیت‌های کشاورزی اهمیت دارد و باید از روش‌های غیراصولی که به منابع طبیعی آسیب می‌زند جلوگیری شود. او به ظرفیت گردشگری استان نیز اشاره کرد و گفت: بیش از هزار و ۵۰ اثر تاریخی ثبت‌شده در استان وجود دارد و بیش از ۱۰ اثر آن در فهرست آثار جهانی جای گرفته است؛ از این‌رو توسعه گردشگری نیز باید با حفاظت از محیط زیست، جلوگیری از آلودگی و رعایت اصول بهداشت محیط دنبال شود.
پشتوانه اصلی، خود مردم‌اند
استاندار با اشاره به اینکه استان دارای سه منطقه مهم حیات وحش و ۹ منطقه حفاظت‌شده است، گفت: همراهی مردم یکی از عوامل موثر در صیانت از این عرصه‌ها به شمار می‌رود. او افزود: در کنار تلاش ۷۵ نفر از کارکنان مجموعه حفاظت محیط زیست استان، مردم نیز در حفاظت از طبیعت و حیات وحش نقش اساسی دارند و هر اندازه نیروهای حفاظتی افزایش یابد، بدون مشارکت و همراهی مردم نمی‌توان حفاظت پایدار از عرصه‌های طبیعی را تضمین کرد. به باور او، مردم مهم‌ترین پشتوانه حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی هستند و آموزش و همراهی آنان می‌تواند از تخریب طبیعت و شکار غیرمجاز جلوگیری کند. او دهیاران، آموزش‌وپرورش و ظرفیت‌های مردمی را در برنامه‌های فرهنگ‌سازی و حفاظت مؤثر دانست.
استانی به وسعت یک کشور کوچک
استاندار به گستردگی جغرافیایی استان اشاره کرد و گفت: مدیریت استانی با وسعت ۱۵۱ هزار کیلومتر مربع، پراکندگی مناطق و فاصله زیاد شهرستان‌ها، به اعتبارات و امکانات متناسب با این شرایط نیاز دارد. او توضیح داد: در حالی که پیمودن مسیر از ابتدا تا انتهای برخی استان‌ها حدود یک ساعت زمان می‌برد، طی کردن مسیر در خراسان جنوبی در برخی موارد به هشت تا ۹ ساعت زمان نیاز دارد؛ از این‌رو تأمین هزینه‌های مأموریت‌ها و امکانات لازم برای نیروهای حفاظتی اهمیت ویژه‌ای دارد. او با اشاره به محدودیت اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای استان گفت: انتظار دارد در تخصیص امکانات و اعتبارات مرتبط با حفاظت از محیط زیست، شرایط خاص و وسعت استان مورد توجه قرار گیرد. استاندار از وعده رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برای پیگیری ایجاد پایگاه حفاظتی در منطقه باقران قدردانی کرد و گفت: مدیریت استان در حد توان برای تحقق این موضوع همکاری خواهد کرد.
خورشید جای سوخت فسیلی
استاندار در بخش پایانی سخنان خود به ظرفیت‌های انرژی‌های تجدیدپذیر اشاره کرد و گفت: استان در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی اقدامات قابل توجهی انجام داده است. به گفته او، ظرفیت اوج مصرف برق استان در تابستان حدود ۳۷۰ مگاوات است و در کنار نیروگاه‌های موجود، برنامه‌های توسعه‌ای برای افزایش ظرفیت تولید برق خورشیدی در حال اجراست. تاکنون مجوز احداث نیروگاه‌های خورشیدی با ظرفیت حدود ۲ هزار و ۱۰۰ مگاوات صادر شده و عملیات اجرایی حدود ۸۵۰ مگاوات از این ظرفیت آغاز شده است؛ همچنین حدود ۲۱۸ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی به شبکه برق متصل شده که می‌تواند در تأمین انرژی و کاهش فشار بر منابع سوخت فسیلی مؤثر باشد. او با اشاره به طرح‌های زیرساختی گفت: پروژه راه‌آهن خراسان جنوبی در دولت شهید آیت‌ا… رئیسی آغاز شد و برای پیشرفت آن اعتبارات قابل توجهی اختصاص یافته و طرح‌های مهمی نیز در حوزه انتقال گاز و سایر زیرساخت‌ها در دست اجراست.
آزمونی که نتیجه‌اش میدانی است
آنچه در این نشست شنیده شد، هم‌صدایی دو مقام بود؛ یکی از گسترش حفاظت مشارکتی و عدالت محیط زیستی سخن گفت و دیگری از ضرورت همگامی توسعه معدنی، صنعتی و کشاورزی با الزامات محیط زیستی، همراه با درخواست توجه به وسعت و محدودیت اعتبارات استان. تصویب دو منطقه حفاظتی در خراسان جنوبی، بیش از آنکه یک مصوبه اداری باشد، یک آزمون مدیریتی است. اگر مدل مشارکت مردمی جایگزین مدل‌های دستوری شود، محیط زیست دیگر نه محدودیتی برای مردم محلی، بلکه منبعی برای توسعه پایدار خواهد بود. تجربه خراسان جنوبی به‌دلیل شکنندگی اقلیم و فشار بر منابع آب، شاید دقیق‌ترین محک برای سنجش این مدل تازه باشد.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.