وقتی سخن از نزاعهای خیابانی به میان میآید، نخستین تصویر، صفهای طولانی اورژانس و پروندههای پر شده در پزشکی قانونی است. اما حالا آمار رسمی نشان میدهد که در خراسان جنوبی، نزاع – این زنگ خطر همیشگی جامعه – در چهار ماه نخست امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل، با کاهش چشمگیر ۱۵۸درصدی روبهرو شده است؛ عددی که هم امید میآفریند و هم پرسشهای تازهای برمیانگیزد.
مدیرکل پزشکی قانونی خراسان جنوبی، اعلام کرد که سال گذشته تا پایان تیرماه، هزار و ۶۴۱ مورد نزاع در استان به ثبت رسیده بود، اما این رقم در چهار ماه نخست امسال به هزار و ۳۸۱ مورد کاهش یافته است.
این کاهش چشمگیر، اگرچه در نگاه اول یک موفقیت محسوب میشود، اما از زاویه تحلیل اجتماعی و انتظامی، حاوی لایههای پنهان است. میتوان بخشی از این کاهش را نتیجه تلاشهای پیشگیرانه پلیس و نهادهای اجتماعی دانست؛ کنترل بیشتر محورهای شهری و روستایی، افزایش آگاهی عمومی نسبت به پیامدهای قانونی نزاع و آموزشهای فرهنگی، احتمالاً به تغییر رفتار شهروندان منجر شده است. علاوه بر این، برخی عوامل اقتصادی و کاهش حضور مردم در فضاهای عمومی، ممکن است نقش غیرمستقیم در کاهش نزاعها داشته باشند. غلامعباس عزیزی، همچنین به کاهش قابل توجه پروندههای سقط جنین درمانی اشاره کرد. بر اساس آمارها، صدور مجوز سقط درمانی امسال به ۳۰ مورد رسید که نسبت به سال گذشته کاهش ۱۸۹ درصدی داشته است. این کاهش، علاوه بر بازتاب تغییرات قوانین و سیاستهای درمانی، میتواند نتیجه افزایش آگاهی زنان و خانوادهها نسبت به مراجعه به مراکز قانونی و پزشکی باشد، ضمن آنکه روند نظارت دقیقتر بر مراکز درمانی نیز نقش مهمی ایفا کرده است.
کمیسیونهای قصور پزشکی نیز روندی مشابه داشتند. از ابتدای سال تا پایان تیرماه، ۱۹ پرونده قصور پزشکی به نتیجه رسیده است که نسبت به مدت مشابه سال قبل 9/26 درصد کاهش داشته است. جالب اینکه از این تعداد، ۹ پرونده منجر به محکومیت شده که کاهش ۴۰۰ درصدی نسبت به گذشته را نشان میدهد و ۱۰ پرونده با تبرئه خاتمه یافته است. این آمار نشان میدهد که کادر پزشکی استان، در کنار افزایش دقت در ارائه خدمات، با حس مسئولیت حرفهای بیشتری فعالیت میکند و این امر میتواند اعتماد عمومی به نظام سلامت را تقویت کند.
از نظر تخصصی، عمده پروندههای قصور پزشکی در چهار ماه نخست امسال به جراحی زنان و زایمان و پزشکان عمومی مربوط بوده است؛ حوزههایی که به دلیل حساسیت و تعداد مراجعات بالا، همیشه در معرض خطا و قصور هستند. تحلیل روند پروندهها نشان میدهد که آموزش مداوم، نظارت دقیقتر و افزایش دسترسی مردم به خدمات قانونی و پزشکی نقش مهمی در کاهش این آمارها داشته است.
یکی دیگر از تحولات مثبت، راهاندازی مرکز پزشکی قانونی در شهرستان مرزی زیرکوه است. مراسم معارفه مسئول این مرکز پنجم شهریور برگزار شد و با آغاز فعالیت آن، مردم این شهرستان دیگر نیازی به مراجعه به قاین و بیرجند برای دریافت خدمات پزشکی قانونی نخواهند داشت. برگزاری آزمون استخدامی برای جذب نیروی پذیرش و استقرار آنها در مرکز زیرکوه، نشان میدهد که استان به دنبال توسعه دسترسی به خدمات قانونی و کاهش بار مراجعات به مراکز اصلی است؛ اقدامی که میتواند اثر مستقیمی بر کاهش پروندهها و تسهیل رسیدگی داشته باشد.
مجموع این عوامل_پایش انتظامی، آموزش اجتماعی، حساسیت بیشتر کادر درمان، افتتاح مراکز جدید و دسترسی آسان مردم_ میتواند توضیح دهد چرا آمار نزاع، سقط درمانی و قصور پزشکی همزمان کاهش یافته است. این کاهشها لزوماً یک پدیده کوتاهمدت نیست و میتواند سرآغاز تغییرات ساختاری در استان باشد.
کاهش چشمگیر نزاعها، پروندههای سقط درمانی و قصور پزشکی، تصویری امیدوارکننده از تحولات اجتماعی و قانونی خراسان جنوبی ارائه میدهد.
اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا این روند، یک مقطع کوتاهمدت مقطعی است یا آغاز تغییرات پایدار و ساختاری در رفتار اجتماعی و نظارت قانونی استان؟ پاسخ این پرسش، در ماهها و سالهای آینده مشخص خواهد شد و آینده آمارهای پزشکی قانونی، همچنان میتواند گویای تحولات عمیقتر اجتماعی باشد.
