خروج روستاهای پرجمعیت حاجیآباد و امیرآباد از حریم شهر بیرجند در بازنگری طرح جامع، موانع حقوقی ارتقای این دو سکونتگاه به شهر مستقل را برطرف کرد و مسیر قانونی برای تبدیل این مناطق به شهرداریهای مجزا هموار شد.
پایان بلاتکلیفیهای حقوقی
سالهاست که دو سکونتگاه بزرگ حاجیآباد و امیرآباد در حاشیه شهر بیرجند، میان سه سناریوی روستا ماندن، الحاق به مرکز استان و تولد شهرهای مستقل معلق بودند. بزرگترین مانع فنی در این مسیر، تداخل حریم این روستاها با محدوده شهری بیرجند بود که هرگونه تصمیمگیری در سطح وزارت کشور و شورای عالی شهرسازی و معماری را با بنبست مواجه میکرد. اکنون با بازنگری در طرح جامع و اصلاح خط محدوده شهر بیرجند، این دو روستا رسماً از حریم شهر خارج شدهاند و از منظر قانونی، دیگر چیزی مانع از بررسی پرونده ارتقای آنها نمیشود.
از «باقران» تا شهر مستقل
پیشینه این پرونده نشان میدهد که ایدههای متناقضی برای مدیریت این مناطق مطرح بوده است. در برههای، طرح ادغام این دو روستا و ایجاد شهری واحد به نام «باقران» در دستور کار بود، اما بررسیهای کارشناسی وزارت کشور تایید کرد که هر یک از این دو روستا به تنهایی، به دلیل جمعیت قابل توجه (حاجیآباد حدود ۱۶ هزار و امیرآباد حدود ۱۱ هزار نفر)، واجد شاخصهای لازم برای تبدیل به شهر مستقل هستند. این تضاد در دیدگاهها، یعنی بین «تجمیع برای کاهش هزینههای اداری» و «تفکیک برای مدیریت بهینه»، باعث شده بود که این مناطق سالها در برزخی مدیریتی باقی بمانند.
چالشهای توسعه کالبدی
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی، هشدار میدهد که ارتقای این روستاها به شهر، نباید به معنای ایجاد جزیرههای توسعهای منفصل باشد. با توجه به پیوستگی کالبدی و عملکردی این مناطق با مرکز استان، خطر تداخلات عملکردی و تعارضات فضایی وجود دارد. راهکار پیشنهادی میرمحمد مودی، برای خروج از این بحران، تهیه یک «طرح هماهنگ مجموعه شهری» است. در این مدل، بیرجند، محمدشهر، حاجیآباد و امیرآباد در قالب یک شبکه شهری یکپارچه مدیریت میشوند تا توسعه معابر، زیرساختهای ارتباطی و خدمات شهری بهگونهای باشد که همافزایی ایجاد کند، نه تداخل.
مدیریت بحران ساختوسازها
یکی از حیاتیترین دلایل فشار برای شهر شدن این مناطق، لجام زدن به ساختوسازهای غیرمجاز است. در وضعیت فعلی (روستایی)، ابزارهای نظارتی و قانونی برای کنترل گسترش بیرویه و نامنظم در حاجیآباد و امیرآباد بسیار محدود است. استقرار شهرداری در این مناطق به معنای ورود ضوابط شهری، نظارت بر پروانه ساخت و مدیریت نظاممند خدمات شهری خواهد بود. این تغییر ساختار میتواند مانع از تبدیل شدن این مناطق به زاغههای شهری و حاشیهنشینیهای گستردهتر شود.
برزخ خدمات و زیرساختها
در حالی که روستاهای کوچکی در استان با جمعیتهای بسیار کمتر به شهر تبدیل شدهاند، حاجیآباد و امیرآباد با جمعیتی بالغ بر ۲۷ هزار نفر، همچنان با کمبود شدید سرانههای آموزشی، درمانی و فضای سبز دست و پنجه نرم میکنند. این «عدالت توزیعی» در تقسیمات کشوری، یکی از دلایل اصلی نارضایتیهای اجتماعی در این مناطق است. تبدیل به شهر، تنها یک تغییر نام نیست، بلکه به معنای تخصیص بودجههای شهری، استقرار ادارات و تغییر رویکرد خدماترسانی از مدل روستایی به مدل شهری است.
شهر واقعی نه شعاری
مردم حاجیآباد و امیرآباد اکنون پس از سالها شنیدن وعدههای مسئولان از دولتهای پیشین تا بازدیدهای اخیر وزیر کشور، دیگر به دنبال شعار نیستند. انتظار اصلی ساکنان این مناطق، تبدیل زمینه قانونی به واقعیت اجرایی است. آنها میدانند که خروج از حریم بیرجند تنها باز شدن درِ ورودی است و نبرد اصلی، در مرحله تصویب نهایی در شورای عالی شهرسازی و سپس تخصیص بودجه برای زیرساختهاست.
امید مردم این دو منطقه بر این است که استقلال شهری آنها منجر به جذب سرمایهگذاری، ساماندهی معابر و دسترسی عادلانه به خدمات شهری شود تا دیگر مجبور نباشند برای ابتداییترین نیازهای شهری، به مرکز استان وابسته باشند. اکنون توپ در زمین مراجع تصمیمگیرنده است تا این پرونده تاریخی را با نگاهی به نیازهای واقعی مردم و با رعایت اصول شهرسازی مدرن، به سرانجام برساند.
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.